• Wouter van Dijk

Voor(bij)gangers…

Daar staan ze…

Drie personen in brons. Drie mensen op de hoek van de Jan van Schaffelaarstraat en de Langstraat in Barneveld. Drie stille getuigen die ons zóveel hebben te zeggen.

We hebben nèt – samen met kunstenares Lotta Blokker en de familie Taberima – het monument onthuld dat wil herinneren aan de komst, nu al meer dan 65 jaar geleden, van de Molukse Barnevelders naar onze gemeente. Een waardevol geschenk dat we samen mogen uitpakken om er vervolgens – vol bewondering – naar te kijken. Om het beeld, het kunstwerk van Lotta Blokker (en wat is zij er goed in geslaagd om het verhaal van onze Molukse vrienden te ‘verbeelden’) te laten spreken. Dorpsgenoten, van ver gekomen en nu dichtbij toch zó met ons verbonden. Met, hoe kan het ook anders, heimwee naar dat verre oord, maar inmiddels ook zo geworteld in onze samenleving.

Ampat, lima, anam tudjuh tahun

…apa tempo beta ilang kaki dingin

Tangan keram dan pipi rood

Talingan mati stijve poot

Ingos malele vingers doooood

Apa tempo Ambon é sengsara ini abis é?

Wat zal dit Molukse lied vaak gezongen zijn in het koude kikkerland. In de barakken van het vreemde kippendorp waar KNIL-militairen met hun gezinnen in 1951 werden gehuisvest. Twee woongemeenschappen met in totaal zo’n 400 personen in Huize De Biezen en Huize De Schaffelaar.

Vier, vijf, zes, zeven jaren…

…wanneer raak ik de koude voeten kwijt?

Verkleumde handen, de wangen rood,

Bevroren oren, een stijve poot,

Druppelneus, de vingers doooood …

Wanneer gaan we naar Ambon en is dit leed voorbij?

Drie generaties verbeeld. Drie generaties verbonden. Onze voorgangers, denk ik, als ik het beeld zie.

Daar komen ze…

We zijn overigens – met vele Molukse dorpsgenoten – niet de enigen die bij de onthulling aanwezig zijn. Ik zie ze komen. Barnevelders. Vanuit de Jan van Schaffelaarstraat, vanuit de Langstraat, van de kant van het Torenplein. Om erbij te zijn als het monument wordt onthuld. Het is, ondanks het regenbuitje, fijn om dit moment met velen te delen. Een monument dat het verhaal over het gedwongen vertrek uit Nederlands-Indië vertelt. Heimwee, de gedachte dat het allemaal tijdelijk zou zijn, dat men terug zou gaan naar een vrije Republiek der Zuid-Molukken. De geleidelijke acceptatie dat de toekomst hier in Barneveld, in Nederland of waar dan ook zou liggen. Een toekomst die je zelf moet maken door je te ontwikkelen en te ontplooien. Met een eigen identiteit en culturele achtergrond maar ook verbonden met de ander. Deel van een multiculturele Nederlandse samenleving. In een tolerante en inclusieve Barneveldse gemeenschap waar het vurige verlangen en ook de verbondenheid met de Molukse traditie mag blijven branden.

Daar gaan ze…

Het monument is onthuld. We moeten weer verder. Om die unieke wortels niet kwijt te raken, om de geschiedenis levend te houden, om die eigenheid te bewaren, zijn er plekken voor herinnering nodig. Plekken voor herinnering om je ´komaf´ levend te houden en om de andere Barnevelders stil te laten staan en het gesprek erover te zoeken. Plekken om verhalen van toen te vertellen. Over de grote verhuizing, bijvoorbeeld, die plaatsvond. Over de moeilijke tijden van vervreemding en frustratie. Over de integratie en groeiende verbondenheid met Barneveld. “Daarom zijn wij dus Molukse Barnevelders”, zal de vader dan aan zijn dochter vertellen. Een kleurrijke gemeenschap die niet meer weg te denken is uit onze samenleving. Ik moest daaraan denken toen ik nog niet zo lang geleden in de wachtkamer bij een van onze fysioterapeuten zat en daar een gedicht van Hans Andreus las:

Je bent zo mooi anders dan ik,

natuurlijk niet meer of minder maar zo mooi anders,

ik zou je nooit anders dan anders willen

Voorbijgangers van het beeld van Lotta Blokker. Drie bronzen figuren die ons, voorbijgangers, zoveel hebben te vertellen. Ik ben ervan overtuigd dat wie aan dit beeld voorbijgaat, het verhaal hoort en met zich meedraagt. En doorvertelt. Want wie het verleden laat spreken, hoort de echo voor het heden en de toekomst.

Asje van Dijk