• Freek Wolff
  • Freek Wolff

'Ik ben vooral een praktijkman'

BARNEVELD Joop Maatjes (65) gaf het onderwijs inhoud met metaal, hout, computers en techniek. Na ruim veertig jaar gaat hij met pensioen. Al die tijd was hij werkzaam aan De Meerwaarde (en voorgaande scholen) in Barneveld. Na de zomervakantie vrijwillig nog wat klusjes afhandelen en dan zit het erop.

Freek Wolff

Ik begon aan de school voor christelijk individueel lager onderwijs (Cilo), dat was onderwijs aan moeilijk lerende kinderen. Ik ben vooral een praktijkman en wil graag met mijn handen werken", verklaart Joop terugblikkend.

Na een fusie van de so-afdelingen van de lom-school Het Kompas en de Ciloschool (daarna Vogelhorst), ging Maatjes mee met de vso-tak (voortgezet speciaal onderwijs), wat resulteerde in De Startbaan. ,,Later is die vso gefuseerd met de Christiaan Huygens (technische school), waarna het samengaan met de Groen van Prinsterer resulteerde in De Meerwaarde. Al die processen heb ik meegemaakt."

Maatjes is een Tukker, hij groeide op in Hengelo. Zijn ouders zaten allebei in het onderwijs. ,,Ik zag hun voorbeeld. In Almelo volgde ik de Pedagogische Academie, waar ik nog een jaar ben blijven zitten door gemakzucht (lacht)."

Na de militaire dienst kwam de leerkracht via een sollicitatie in Barneveld, waar hij nooit meer wegging. In de onderbouw, waar Maatjes zijn loopbaan begon, ging het vooral om opvoeden en begeleiden. ,,Veel kinderen hadden lange tijd gehoord dat ze dom waren en het niet zouden kunnen. Ze waren op de reguliere basisschool 'gesneuveld' en hadden daar klappen opgelopen. Er bestond nog puur klassikaal onderwijs. Op de Ciloschool begon ik met prakticum-instructies. We behoorden tot de eerste scholen die een netwerk had voor computers. Dat hadden we zelf aangelegd, om het te implementeren in het totale onderwijs. Dat heb ik thuis uit zitten puzzelen. Aan de Startbaan heb ik als systeembeheerder het netwerk laten aanleggen, met duidelijk instructies hoe ik het wilde hebben."

METAAL EN HOUT De vertrekkende leerkracht ontwikkelde zich tot een allround leerkracht, studeerde nog pedagogiek, haalde zijn doctoraal, maar vond het werken met zijn handen veel te leuk. Daarom bleef hij in het praktijkonderwijs om met metaal en hout te werken.

,,We hadden in de buurt een werkplaats. Zo hebben we met een stuk of zes leerlingen nog eens een boot gebouwd, al is die net niet afgekomen. Verder hebben we er een aanhangwagen gerepareerd en hout gekloofd, wat resulteerde in een bedrijfje. Ik durfde leerlingen nog met een bakfiets de weg op te sturen om zakjes met hout voor de open haard te verkopen. We maakten nestkasten, omdat ik een klus had binnengehaald van een boswachter. De leerlingen vonden dat leuk, want het is concreet en je hebt een einddoel. Van het hout van een oude schutting hebben we kruidenpotjes gemaakt. De school leidde in die tijd ook op voor een schoonmaakbedrijf."

MEDIATHEEK Toch stapte Maatjes op een gegeven moment over op het vak Nederlands. Hierbij waren de koffiepauzes in de school volgens hem de motivatie. ,,Ik ontdekte dat bij het praktijkonderwijs vaak getwijfeld werd aan de pedagogische kwaliteiten van de VMBO-docent. Ten minste, dat was vaak de strekking van de gesprekken tijdens de koffie. Ik wilde wel eens zien of dat klopte en ben toen Nederlands gaan geven aan het VMBO."

Terwijl Maatjes Nederlands gaf, kreeg hij helaas last van zijn gehoororgaan. ,,Dat was al niet zo best, maar van de ene op de andere dag is dat heel slecht geworden door een virusinfectie, al heb je dat zelf eerst niet goed in de gaten. Ik ben zelfs een tijd helemaal doof geweest. De school loste dat keurig op, want ik kon de mediatheek op poten gaan zetten. Het beleid was er al, maar ik mocht dat met allerlei werkgroepen implementeren, met een leesplein en alle toeters en bellen."

Hierdoor was Maatjes ondersteunend personeel geworden. Daar hoorde hij - weer in de pauzes - hoe er over leerkrachten werd gedacht. ,,Zo ontdekte ik hoe er overal vooroordelen bestaan over andere groepen personeel, een gekleurd beeld. Maar iedereen werkt zich een slag in de rondte. Het wij-zij-denken is niet terecht. Van het personeel is 95 procent serieus met zijn taken bezig en maakt zich er niet met een jantje-van-leiden vanaf. Iedereen op z'n eigen terrein en met zijn eigen capaciteiten. Dat is een bewuste keuze van de school, met al die diverse teams."

Werken in de mediatheek was toch niet geheel op het lijf geschreven van Maatjes. ,,Ik kan moeilijk in een vast stramien werken en wil graag dingen ontwikkelen. Op die plek zat ik te vast in de bibliotheek. Daarom ben ik verkast naar de afdeling Bouwen, Wonen en Interieur, waar de nood hoog was vanwege ziekte."

De school zat in die tijd vooral te springen om docenten die instructie kunnen geven bij het computerprogramma Autocat. ,,Ik kon dat niet, maar ging me erin verdiepen. Daarmee ben ik in september 2016 begonnen. Ik leer vrij makkelijk en computers interesseren me. Ik kon er prima bij assisteren." Omdat Maatjes vrij handig is, leerde hij ook nog machinale houtbewerking, ook al had hij geen enkel diploma op dat gebied. ,,Ik heb in de loop der tijd ook leren lassen en metselen."

LESMATERIAAL Stagebegeleiding in het Praktijkonderwijs lag ook een tijd op het bord van de vertrekkende leerkracht. ,,Het ging dan niet alleen om het leren van een vak, maar ook om hoe je omgaat met het salaris. De leerlingen kregen allemaal vijf euro per dag. De bedrijven bracht ik zeven euro in rekening. Dat was een behoorlijke administratie, want meisjes kregen in de zorg niets. Maar ze hadden wel gewerkt en dus ook recht op die vergoeding. In die tijd hadden we speciale bankrekeningen voor de leerlingen. Dat hadden we met pasjes dichtgetimmerd. Ze konden niet rood staan of abonnementen aangaan, maar wel geld aan elkaar overmaken. Dat was gewoon lesmateriaal en ontzettend waardevol. Op die manier konden ze zien wat er gebeurde als ze geld overmaakten. Zo leerden ze verantwoordelijkheid dragen. Ik vind het jammer dat dit nu niet meer zo is." Door dergelijke projecten had Maatjes plezier in het lesgeven. ,,Zelf dingen initiëren en ontwikkelen."

REGELDRUK Het lesgeven vindt hij in de loop der jaren zwaarder geworden, vooral vanwege de toegenomen administratieve rompslomp. ,,En je wordt veel sneller afgerekend op de zaken die je niet hebt gedaan. Er is veel regeldruk. Je moet tegenwoordig alles op papier verantwoorden. Leerlingen mogen geen risico meer lopen. Ze worden aan alle kanten gepamperd. Dat vind ik niet goed, want het leven bestaat ook uit risico's nemen. Als er eens een ongelukje gebeurt, wordt de docent meteen op het matje geroepen. De school is daar wel voor verzekerd. Het zal wel bij deze tijd horen, maar het trekt een wissel op de tijd die je kunt besteden aan leerlingen. Ik zat de laatste jaren vaak achter de computer om zaken in te vullen en verslagjes te maken. Dat kost veel tijd."

De leerlingen zijn in Maatjes' ogen zelf ook veranderd. Hij vindt ze makkelijker geworden qua houding. Ook de ouders vindt hij veranderd. ,,Ze zijn mondiger geworden en denken allemaal verstand van onderwijs te hebben. Elke ouder kent zijn eigen kind, dat is zo. Zij ervaren het kind ook 's avonds en in het weekend en voeden het op. Ze hebben recht van spreken, hoe hun kind reageert op dingen. Maar ze zijn niet deskundig op het gebied van onderwijs en hoe je met een groep omgaat. Daar willen ze zich nog weleens mee bemoeien. Ze zijn doorgaans te goedgelovig, als het gaat om wat hun kind vertelt."

Leerlingen kunnen tegenwoordig volgens Maatjes minder verantwoording dragen. Ook bellen ze direct hun ouders als er even iets aan de hand is. Tegelijk ziet hij dat het leven voor leerlingen hectischer is geworden, doordat ze sociale media als Facebook (of Instagram) niet kunnen negeren. ,,Dat moeten ze bijhouden. Je wilt je als leerling manifesteren binnen de groep. Die heb je nodig, want daar gebeurt alles. Als je iets mist, lig je eruit. Daar kunnen de jongeren niet buiten, al denken wij van wel."

De school maakt zelf gebruik van Whatsapp, om te communiceren met de leerlingen. ,,Dat is voor mededelingen, niet voor onzin. Maar als iemand daar iets plaatst wat niet door de beugel kan, wordt hij op z'n vingers getikt. Dat heeft met sociale hygiëne te maken. Je moet je kunnen gedragen. Via sociale media lijkt alles zo afstandelijk en gemakkelijk. Ik vind dat je persoonlijk op iemand af moet stappen als er een probleem is. Dat moet je niet via internet of de telefoon doen, dat is te makkelijk. Ik wil iemand dan in de ogen kijken."

Maatjes vindt dat leerlingen belonen veel beter werkt dan straffen. ,,Dat is een houding die je bewust bij jezelf aan kunt kweken. Je moet duidelijk zijn. Zo heb ik de afgelopen jaren de maatschappelijk stages van leerlingen verzorgd. Dan maak je duidelijke afspraken."

DOOR HET LINT Twee keer in zijn hele loopbaan ging Maatjes door het lint en sloeg hij een kind. Daar heeft hij nog steeds last van. ,,Want dat deed ik ongecontroleerd. Ik zat zelf niet goed in mijn vel en had het werken met groepen nog niet in de vingers. Ik was beginnend docent, maar ben direct met de billen bloot gegaan richting ouders en leerling. Hij deed iets wat niet kon, maar dat maakt niet uit. Het was mijn verantwoording om niet uit mijn slof te schieten."

Dat de school een christelijke identiteit heeft, vindt Maatjes zeker waardevol. ,,Ik ben niet de meest principiële, rechtlijnige en  religieuze persoon op school, maar ik vind het wel belangrijk. Ik was hervormd, maar ben in Barneveld gereformeerd (PKN) geworden. Dat paste hier beter bij mij. Ik beleef het geloof niet zwaarmoedig en vind het belangrijk om voor elkaar te zorgen. Ik ben twee keer (jeugd)ouderling geweest en was voorzitter van de kerkenraad, want ik ben niet sterk in geloofsgesprekken bij mensen thuis."

Maatjes hecht vooral aan het rentmeesterschap dat mensen hebben voor de wereld. ,,Ik ben niet wettisch of dogmatisch. God heeft ons de aarde gegeven om te bewonen. Als ik de dingen niet helemaal snap, leg ik ze zo uit dat het plezierig moet zijn voor alle mensen. Wetten mogen niet knellen, maar moeten ergens voor dienen."

Aan het begin van zijn schoolcarrière was Joop naar eigen zeggen een jonge hond. ,,Als je ouder wordt, zie je om je heen jonge honden die weer harder lopen. In het begin had ik nog niet in de gaten dat ik op de schouders stond van oude rotten. Nu staan de jonge honden op de schouders van wat ik heb gedaan. Daar kijk ik graag naar."

Na de zomervakantie komt Maatjes vrijwillig op school om nog wat af te ronden, op het gebied van maatschappelijke stages en het afbouwen van gereedschapswagens. Bovendien wil hij nog een takensysteem maken voor de leerlingen in de lokalen. ,,In november ben ik daar wel klaar mee. Daarna zie ik het wel, ik vind het niet erg om te stoppen."