• Pauw Media
  • Arkadi Natanov
  • Pauw Media
  • Pauw Media
  • Pauw Media
  • Biohof

'De natuur bepaalt zelf de regels'

BARNEVELD Een zwartgrijze poes ligt te soezen op de oprit naast de woning aan de Stationsweg in Barneveld. Pas als ik mijn fiets 'parkeer', opent ze één oog en rekt ze zich even uit. Nee, nog geen eten lijkt ze te zeggen en slaapt weer verder. Pas als Arkadi Natanov en zijn vrouw Anna aan komen rijden staat ze op.

Jolanda Denekamp

Het is een verwende kat',' reageert Natanov. ,,De andere kat legde 's ochtends vaak een vogeltje voor mijn voeten neer. Als dank. Maar deze wacht alleen maar op zijn eten en slaapt", lacht de schilder. Hij loopt naar de keuken om voer voor de kat te halen en buiten neer te zetten.

Arkadi Natanov en zijn vrouw Anna komen uit de Centraal-Aziatische republiek Oezbekistan, voor 1991 deel van de Sovjet-Unie. Zijn moeder stuurt haar zevenjarige zoon Natanov naar muziekles, maar al snel verruilt hij de strijkstok voor papier en potlood. Zijn opleiding tot kunstschilder volgt hij van 1977-1981 aan de Academie van Schone Kunsten in de Siberische hoofdstad Krasnojarsk. Om zijn studie af te ronden keert hij terug naar Buchara in Oezbekistan waar hij echter niet in staat is om onafhankelijk te werken; hij kan zich er niet vinden in de werkwijze, die hem in die tijd worden opgelegd door de Sovjetvoorschriften en -regels van het Socialistisch Realisme. Het socialistisch realisme -zeg maar propaganda- viert hoogtij. Politiek-kritische kunst kan niet, althans niet openlijk.

Natanov is nog een jaar docent aan het Pedagogisch Instituut in Buchara voordat hij zijn vaderland verlaat. Als de Sovjet-Unie uiteen valt, vertrekt Natanov, zoals duizenden joden. Na een korte periode in Israel, belandt hij in Nederland en strijkt uiteindelijk neer in Barneveld. Daar vindt hij de rust die hij nodig heeft om te tekenen en schilderen. Mede dankzij het initiatief van enige kunstliefhebbers en -verzamelaars en de aanbevelingen van gerenommeerde museumdirecteuren is hij geen onbekende in de Nederlandse kunstwereld. In het Barneveldse raadhuis hangen onder meer schilderijen van zijn hand van Barneveldse burgemeesters. 

 

MARC CHAGALL Marc Chagall is één van de grootste bronnen van inspiratie voor Natanov. Evenals Chagall is Natanov van joodse afkomst en heeft hij zijn vaderland verlaten. Beide kunstenaars geven op hun eigen wijze en uitdrukking aan de Jiddische sprookjes en folklore. Natanov tekent vooral wat hem na aan het hart ligt. 

De menselijke figuren in zijn schilderijen zijn niet anatomisch correct, maar vaak kort en compact van bouw: gezichten, handen en voeten zijn in verhouding groot. Grote voeten om letterlijk en figuurlijk stevig op aarde te kunnen staan; grote handen om te werken en geld te verdienen om het hoofd boven water te kunnen houden. De afwijkende anatomie legt de nadruk op het onderwerp van de compositie.

 

SYMBOLISME Zijn figuratieve schilderijen worden gekarakteriseerd door een grote mate van symbolisme. Natanov heeft veel met de natuur, maar brengt deze niet direct zichtbaar in zijn schilderijen. ,,Bomen zie ik als figuren", vertelt hij achter een kop groene thee in zijn woning. ,,Als bewakers die stil staan, niets vragen. Net zoals de bewakers voor het Vaticaan", vergelijkt hij. ,,Bomen die krom groeien, buigen niet voor niets: dat kan door ziekte zijn, door de wind…" Waarom? Alles heeft een oorzaak. ,,Het gras is voor mij als een volk, een volk dat beweegt. Dat ook agressief kan zijn op het moment dat het in brand vliegt."

 

BLIND EN DOOF Zijn vrouw Anna wijst op een schilderij in de voorkamer van hun woning. Een uitzondering. Natanov heeft halfmensen-halfdieren getekend. Een kikker, een geit, een vogel met mensenbenen... ,,Dat is een verhaal over de liefde'', reageert haar man filosofisch. ,,Liefde maakt blind en doof: geen goede combinatie, want de dieren op het schilderij horen de jager niet aankomen. En hetzelfde geldt voor mensen die alleen oog en oor voor elkaar hebben." 

 

BOODSCHAPPEN DOORGEVEN De schilder geniet van de natuur om hem heen, maar niet per definitie tijdens een wandeling, fietstocht in het bos. De woning van de Natanovs is gesitueerd tegenover Landgoed Schaffelaar in Barneveld. Daar wandelt het echtpaar eigenlijk alleen in de winter, ,,'om de worteltjes eraf te lopen', zeggen we altijd", glimlacht hij. ,,Om niet aan te komen in gewicht. In de zomer zijn we veel meer buiten, bezig rondom de woning, lopen we naar het dorp…dan hebben we beweging genoeg. Ik loop ook nooit snel door het bos. Ik wil goed kunnen luisteren naar de vogels, goed om me heen kunnen kijken. Als je goed luistert, hoor je dat de vogels boodschappen doorgeven: ze fluiten bijvoorbeeld op een andere manier als er gevaar dreigt dan wanneer ze uit liefde fluiten." Naar een andere natuurlocatie gaan is wat hem betreft niet nodig: ,,Hier in het Schaffelaarse bos is genoeg om van te genieten, er is veel te zien en te horen. Vaak praten mensen te veel al wandelend, zodat ze niets zien van en horen in die natuur. Dat is jammer.'' ,,Kijken, daar draait het om. Je kunt naar een boek kijken en niets zien. Kijken, waarom zie ik wat ik zie, wat is de boodschap?'' Zijn vrouw vult aan: ,,Wij hebben onze kinderen leren kijken, analyseren. Dat is belangrijk. Wat zie je werkelijk."

 

LUI  Met de bemoeienis van mensen met de natuur heeft Natanov weinig op. De natuur in de tuin rond het huis vindt hij wat anders, evenals de huisdieren. Voor je eigen kat of konijn zijn wij als mensen verantwoordelijk, maar de natuur moeten we haar eigen gang laten gaan, stelt Natanov. ,,De natuur is zelfregulerend; dieren moeten hun eigen voedsel zoeken. Dat geldt voor de eenden in de Koewei, voor de herten in het bos. Het is slecht om ze te voeren, daar worden ze lui van." Hij stelt het nog sterker: ,,een dier bemoeit zich ook niet met ons leven, dus moeten wij dat ook niet doen. Het is als in mijn eigen woning: daar bepalen wij de huisregels, in de natuur de planten en dieren." Hij haalt een voorbeeld aan uit de tijd van de Chinese leider Mao Zedong, die alle vogels liet doodschieten omdat ze zich tegoed deden aan het graan. Vervolgens werden China én het graan geteisterd door insecten. ,,Bemoeienis met de natuur veroorzaakt grote problemen." Laat liggen die gevallen takken en bomen, stelt Natanov. ,,Het biedt weer voedsel voor planten en dieren. De natuur ruimt alles zelf wel op, daar hoeven wij ons niet mee te bemoeien. En dat geldt ook voor dode dieren. Iets anders is het gaat om aangereden dieren die op straat liggen, die moet je wel opruimen." Hij denkt even na. ,,De andere kat die we eerst hadden, is overreden. Op de Stationsweg. Haar hebben we wél van de straat gehaald."

 

GEEN SCHIMMEL Buitenlanders beleven de natuur vaak anders wij Nederlanders. Zij zijn meer opgegroeid met een picknick, barbecue buiten én meer dan wij, met de gevaren van de natuur. Want behalve van het water, hebben wij als Nederlanders niet zoveel te duchten van onze natuur. Aanpassen is het sleutelwoord. Dat geldt voor de flora en fauna, maar ook voor de mens. ,,Om te kunnen leven en overleven", weet Natanov uit eigen ervaring. Kennis en kunde is daarbij onontbeerlijk, verwijst hij naar de tijd waarin hij in het extreme klimaat van Siberië woonde. ,,Als je auto daar kapot gaat, terwijl je 's winters onderweg bent, dan moet je weten dat je een sneeuwhol moet graven om te overnachten en te kunnen overleven. Je moet weten welke takken je kunt gebruiken om een vuur te maken."

 

WAAROM ,,Oezbekistan kent zandwoestijnen, geen mos, geen schimmel. Het is er erg droog en warm. Het is niet zonder reden dat er smalle straten zijn die veel schaduw geven en waar de wind doorheen kan waaien en voor verkoeling zorgt. Huizen met kleine ramen, gebouwd van klei, niet van gebakken stenen. Een natuurlijke manier van koeling." Elk land heeft zijn eigen oplossingen voor de natuurlijke omstandigheden, stelt het echtpaar. ,,En vooral ook de natuur zelf heeft haar eigen oplossingen; zo bijzonder. Waarom leven er tijgers in Siberië en hier in Nederland niet. Als je het waarom van de natuur, cultuur, muziek, kunst begrijpt, begrijp je het grotere geheel", klinkt het filosofisch."  

Het stellen van vragen is diep geworteld in het leven van Natanov. Vragen -vooral levensvragen- die een antwoord krijgen op het doek.