• Bram van den Heuvel
  • Bram van den Heuvel
  • Bram van den Heuvel

Met Jan van Schaffelaar in Nairac naar de Middeleeuwen

BARNEVELD Ooit gehoord van een glis? Wie weet wat een pelgrimshoorn is? Hoe klinkt een draailier? Als er niets gaat dagen, wordt het tijd voor een bezoek aan museum Nairac in Barneveld. In een tentoonstelling met als titel ´Jan van Schaffelaar | De held en zijn tijd´, gaat de wereld van de Middeleeuwen open en zullen bezoekers versteld staan van de herkenning die bepaalde gewoonten of voorwerpen oproepen. Directeur Margot Welle: ,,We hebben gekozen voor een interactieve insteek, waarbij jong en oud de jaren rondom 1500 op unieke wijze aan den lijve ervaren."

Annemarie van Vliet

Geen iPads, hooguit een animatiefilm van de sprong van Jan van Schaffelaar, maar dan houdt het digitale aspect van de expositie op. Echte wol, kleding van toen, replica's van muziekinstrumenten, archeologische vondsten vanuit Amersfoort en een maliënkolder. Zo maar een greep uit de grote collectie Middeleeuwse materialen en voorwerpen die samen een bijzondere verzameling vormen.

LEEFGEWOONTEN Volgens Margot is in 1982 voor het laatst aandacht aan Jan van Schaffelaar besteed in een jubileumexpositie. ,,De insteek van toen was vooral politiek. Nu richten we ons veel meer op de leefgewoonten in die tijd en lichten daar een aantal onderwerpen uit. Welke? Voedsel, textiel, muziek, spelletjes, markt, gezondheid, bepaalde ambachten, communicatie, kleding en religie. Belangrijk is om te vermelden dat het gaat om de leefgewoonten van de gewone burger. Voor de elite gold een andere levensstijl."

UITGEDAAGD Elly van der Velde is als archeologe en educator verbonden aan het Barneveldse museum en weet als geen ander over de gang van zaken in de Middeleeuwen te vertellen. ,,In de eerste zaal krijgen bezoekers een animatiefilm te zien waarbij de sprong van Jan, 535 jaar geleden, is uitgebeeld. Ze nemen daar kennis van het feit dat de oudste bron, een handgeschreven papier van waarschijnlijk een ooggetuige, maar liefst 200 jaar bewaard is gebleven in een historische kroniek. Daarnaast worden bezoekers uitgedaagd om een stukje maliënkolder te maken. Geen sinecure kan ik alvast verklappen. Maliënkolder passen? Maak je borst maar nat, want dat vraagt de nodige inspanning."

GANZENVEER Zij vervolgt: ,,In de tweede zaal ga je als het ware 500 jaar terug in de tijd en maak je fysiek kennis met het leven van toen. Er wordt soms een beetje meesmuilend gedaan over de Middeleeuwen, maar wanneer je jezelf erin verdiept, kom je erachter dat men toen al ongelofelijk veel wist. Daarbij, wie kan er nog schrijven met een ganzenveer, of spinnen? En denk eens aan het eten van toen. Het bestond onder meer uit knoflook, verse kruiden, venkel, pastinaak, linzen, erwten, honing, enzovoorts. Wat zie je tegenwoordig in de kookboeken?"

DOBBELSTENEN Elly vervolgt: ,,Persoonlijk ben ik erg blij met de vitrine, middenin de zaal, waarin veel archeologische vondsten te zien zijn. We hebben prachtige attributen in bruikleen van het Centrum voor Archeologie van de gemeente Amersfoort. Dobbelstenen in allerlei formaten, knikkers, 'servies' in de vorm van kannen, bekers, kommen en kookpotten. Sommige voorwerpen zijn echt, andere zo nauwkeurig mogelijk nagemaakt. Stuk voor stuk geven ze interessante informatie over hoe de mensen in de Late Middeleeuwen leefden."

ETENSWAREN Margot, die aandachtig heeft geluisterd naar haar collega, vertelt hoe leuk het is om stil te staan bij de eetgewoonten van toen. ,,We hebben een plank vol met etenswaren en vragen onze jonge bezoekers welk voedsel er ook in de Middeleeuwen werd gegeten. Geweldig leuk om daar met elkaar over na te denken. En uiteraard ontstaan daar ook weer gesprekken over tijdens het avondeten. Dat geldt overigens ook voor het schrijven op een wasplankje. Een ervaring op zich."

GLIJBOT Even terug naar de glis. Wat moeten we ons daarbij voorstellen? Elly: ,,Een glis is een lang bot van een dier dat rond 1500 werd gebruikt als een soort schaats, eigenlijk een glijbot, waarmee men zich met behulp van prikstokken over het ijs kon voortbewegen. Nieuwsgierig naar de andere voorwerpen? Bezoek tijdens de vakantie ons museum en laat je verrassen."

De expositie 'Jan van Schaffelaar | De held en zijn tijd´ is te zien tot 21 oktober 2017. Kijk voor meer informatie op www.nairac.nl .