• Pauw Media
  • Pauw Media

Ode aan vergeten tegelcollectie Helene Kröller-Müller

OTTERLO Ze was één van de eerste Europese vrouwen die een grote kunstcollectie bijeenbracht. Helene Kröller-Müller kocht niet alleen schilderijen en pentekeningen, maar ook beeldhouwwerken en tegels. Dat laatste dreigde in het vergeetboek te raken, totdat het Nederlands Tegelmuseum in Otterlo in samenwerking met het Kröller-Müller Museum een expositie aan te wijden: ´De vergeten collectie van Helene Kröller-Müller´.

Annemarie van Vliet

Het gaat om 180 ´nummers´, bestaande uit op zichzelf staande tegels en tegeltableaus. Vanaf vrijdag 7 juli, als de opening plaats vindt, sieren deze unieke items uit de verzameling van Helene Kröller-Müller de expositieruimte in het Otterlose museum. Waarom is deze tegelcollectie zo onbekend gebleven? Johan Kamermans, conservator van het Nederlands Tegelmuseum: ,,Eigenlijk weet geen mens van het bestaan van haar tegelverzameling af. Iedereen associeert de uit het Duitse Essen afkomstige Helene primair met haar verzamelwoede rondom Van Gogh, Picasso en Mondriaan. Maar zij volgde destijds cursussen bij kunstcriticus en kunstschilder H.P. Bremmer alias 'de kunstpaus'. Hij bracht zijn liefde voor Delfts blauw en aardewerk op haar over."

KOMISCHE WIJZE De conservator vervolgt: ,,Ik weet zelf sinds twaalf jaar van het bestaan af, toen ik een keer in de bibliotheek van het Kröller-Müller Museum informatie verzamelde. Het is een tijdje op een laag pitje blijven staan tot Eric Mackay directeur van ons museum werd. Hij is een achterkleinzoon van de Kröller Müller's en voelde er erg veel voor om een tentoonstelling aan de tegelcollectie van zijn overgrootmoeder te wijden. We hebben toen contact gezocht met Lisette Pelsers, directeur van het Kröller-Müller Museum en zij was meteen enthousiast over het idee. We ontvingen een pdf-bestand met een overzicht van alle tegels en de bijbehorende achtergrondinformatie. Ook hebben we persoonlijke brieven van Helene aan haar pleegzoon Sam van Deventer waarin ze soms op zeer komische, maar altijd liefdevolle en opgetogen wijze schrijft over haar tegels en tegeltableaus."

LIEFDE VOOR DELFTSCH ,,Vroeger hingen huizen en boerderijen helemaal vol met schilderijen en tegels´´, zegt Kamermans. ,,Er heerste bijna een soort angst voor leegte. Dat gold ook voor Helene. In één van haar brieven aan Sam schrijft ze dat zelfs het afwaskastje voorzien werd van tegels. Bremmer kreeg gelijk met zijn uitspraak: ´De liefde voor Delftsch is iets wat meeslepend wordt voor wie dat eenmaal te pakken heeft: wie goed de bekoring daarvan leerde kennen komt er niet licht weer van los´.´´

IMITEREN Lisette Pelsers opent de expositie op vrijdag 7. Vanaf zaterdag 8 juli zijn de tegels en tegeltableaus voor iedereen te bewonderen in het museum aan de Eikenzoom in Otterlo. ,,We kunnen nagenoeg de complete tegelcollectie laten zien. Er hangt een aantal tableaus langs de wanden en voor de meest bijzondere tableaus hebben we vitrines staan. Verder is er een groot aantal losse tegels, waarvan sommige in curieuze lijstjes worden tentoongesteld. We proberen het beeld van de inrichting van haar woning indertijd te imiteren. Naar verwachting slaat deze expositie hier goed aan, met name omdat Helene Kröller-Müller hier in de omgeving bepaald geen onbekende is", aldus Kamermans.

De taferelen op de tegels zijn zeer uiteenlopend. Hierbij kan gedacht worden aan Bijbelse voorstellingen, dieren, bloemen en schepen. ,,Helene heeft altijd heel actief kunstschilder Bart van der Leck ondersteund. Hij is op een zeker moment ook tegels gaan maken; witte tegels met abstracte voorstellingen in primaire kleuren. Ook daarvan hebben we er drie in bruikleen."

SCHOONMAKEN Kamermans is erg blij met de welwillendheid vanuit het Kröller-Müller Museum. ,,Ze zijn enthousiast begonnen om alle kunstwerken schoon te maken. Sommige dingen moeten gerestaureerd worden, dat dragen we financieel gezien samen. Ik ben erg blij met dit gezamenlijke project. Mede dankzij hen kunnen we in de zomermaanden bezoekers een goed beeld geven van haar oude privé tegelcollectie."

Kijk voor meer informatie op www.nederlandstegelmuseum.nl