• Jolanda Denekamp
  • Jolanda Denekamp
  • sparrennaalden

    Jolanda Denekamp
  • douglaskegel

    Jolanda Denekamp
  • hulst

    Jolanda Denekamp
  • Jolanda Denekamp
  • Jolanda Denekamp
  • Jolanda Denekamp
  • Pauw Media

Op pad met Jolanda (26): Kerstwandeling tussen sparren en hulst

GARDEREN Zo kort voor de feestdagen leek het me wel passend om de wandeling toe te spitsen op Kerst. Met sparren, hulst en een schaapskooi... Dat had ik van te voren bedacht; wat ik echter niet wist, was dat daar onverwacht onderweg ook nog warme chocolademelk bij zou komen. En menners in plaats van wandelaars. Zo zie je maar, je kunt een aantal dingen plannen, maar gelukkig niet alles en dat is wel zo verrassend.

Jolanda Denekamp

 

De auto geparkeerd op parkeerplaats Hogesteeg tegenover Gasterij Zondag, net voor Garderen. Langs de houten slagboom 'Boeschoten' en direct links af. De sparren (één naald uit een 'schacht', bij een den komen twee (duo) naalden uit eenzelfde 'schacht', zie afbeelding 3) brengen u direct in kerstsferen. Ook de vochtige geur is hier debet aan. Hier en daar liggen kegels van de douglasspar, te herkennen aan een soort - Neptunus (Poseidon) - drietand tussen de schubben (zie afbeelding 4). De boom dankt zijn naam aan David Douglas, een Schotse botanicus uit de 19e eeuw.

Sparrennaalden, het mos en de varens: allemaal verschillende kleuren groen. Wie goed kijkt ontdekt dat dode takken niet dood blijken te zijn, maar voedsel bieden aan tal van zwammetjes in allerlei kleuren en vormen. Gaandeweg de wandeling verandert het bos in een meer gemengde variant met ook loofbomen.De paden zijn goed begaanbaar, en weinig modderig, met als uitzondering het paadje langs het Watersemeer. Op topografische kaarten wordt dit ven, gebruikt om schapen te wassen, vaak verkeerd aangeduid met Watergraafsmeer.

 

HULST EN KERST Wie goed oplet, ziet onderweg een aantal struikjes hulst (afbeekdubg 5), de meeste zonder bessen. De scherpe punten van de groenblijvende hulstblaadjes worden als symbool voor de doornenkroon van Christus gezien, de rode bessen verbeelden het bloed van Christus en het harde hulsthout het kruis.

Hulsttakken worden al eeuwen opgehangen in huizen en schuren om de bewoners en dieren te beschermen. Het gebruik van de kerstboom kwam in Nederland pas in de 19e eeuw op en dan alleen nog maar door welgestelden. De traditie komt uit de landen langs de Oostzee en heeft geen religieuze wortels. Zij plaatsten sparren, omdat deze bomen in dit gebied eenvoudigweg veel voorkwamen. Dat wij zingen 'Oh dennenboom' heeft alles te maken met de foute vertaling van het Duitse lied 'Oh Tannenbaum'. Tanne betekent spar in het Duits. Interessant als het gaat over achtergrondverhalen rondom bomen en planten is het boek 'Planten en hun legenden'.

DAMPENDE PAARDEN Al lopend bedenk ik dat een foto van wandelaars bij deze aflevering wel eens een uitdaging kan gaan worden, want na kilometers ben ik nog niemand tegengekomen. Eén ruiter, maar zij was sneller voorbij dan dat ik mijn camera kon pakken. Maar wat schetst mijn verbazing als ik opeens voor de schaapskooi bij Boeschoten (*, zie opmerking onderaan dit artikel) alsnog op mijn wenken wordt bediend, zij het niet met wandelaars maar met menners. De mannen had ik overigens niet direct in de gaten; ik had meer oog voor het mooie beeld van dampende zwarte paarden en pony's met karren, die rustig voor de met riet gedekte schaapskooi stonden.

Even later ontdek ik ook de vier mannen bij de houten picknicktafel, gezellig keuvelend. Petten op, thermosflessen op de tafel, kroes in de ene hand, krentenbol in de andere. Of ik ook een mok warme chocolademelk wil, met een grote kerstkrans erbij. Heerlijk! Sneeuw en ijs ontbreken er nog aan, sterker nog, eigenlijk is het vandaag met 10 graden zo warm dat ik mijn jas niet eens dicht heb, maar die warme drank smaakt prima.

 

TOERTOCHTEN Het viertal uit Nijkerk, Achterveld en Barneveld spant elke woensdag de viervoeters in om gezamenlijk een tocht te maken door de bossen in de omgeving. Ze kennen elkaar van menverenigingen. Even later gaat het gesprek over IJsbrand Chardon, de bekende vierspanrijder die een groot paardenbedrijf heeft in het Westland en over de schoonheid van riet als dakbedekking. Chardon heeft heel wat wedstrijden op zijn naam staan. Zelf rijden deze vier mannen liever toertochten dan wedstrijden. Vandaag één van 25 à 30 kilometer. De dieren kunnen wel veel langere tochten maken, maar omdat het in de winter eerder donker is, de mannen nog wel een uur bezig zijn thuis om hun dieren te verzorgen en ook hun wagen schoon te maken, stoppen ze tijdig.

HOEFIJZERSCHOEN Het zwarte tweetal krabt ongeduldig met zijn hoeven over de grond alsof het wil zeggen 'gaan we nu eindelijk weer op pad?' De dekens die moeten voorkomen dat de bezwete dieren te veel afkoelen, worden verwijderd. Eén van de mannen haalt even later een kunststoffen 'hoefijzerschoen' te voorschijn. Of ik zoiets wel eens gezien heb? Hun dieren hebben geen hoefijzers, legt hij uit. Mochten ze toch een stuk verharde weg over moeten, dan krijgt zijn pony deze tijdelijke hoefijzers onder. Een uitkomst en heel wat goedkoper dan hoefijzers die elke acht weken vervangen moeten worden, vertelt de menner; 'zeker als je eigenlijk altijd over onverharde paden rijdt.' De picknickkrat wordt ingepakt. Ik bedank nogmaals voor de versnapering, de wagens worden gedraaid en hup verder gaat het span weer met groot enthousiasme.

WILDFORSTERS Ik zet koers naar het kleine groepje boerderijen en schuren van Klein Boeschoten. Inderdaad, er is ook een Groot Boeschoten dat deel uitmaakt van het zogeheten wildforstersgoed Boeschoten. Klein en Groot Boeschoten worden in de 14e eeuw al genoemd als wildforstersgoed. 'Wildforsters beheerden jachtgebieden, hielden toezicht op de bossen en het wild en ze inden geld voor het gebruik van woeste grond en wegen. Wildforsters kregen goederen met boerderijen in leen om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien'. Dat staat in de gids 'Garderen-Bergsham, een cultuurhistorische wandeling', Het Pad van Zus, waaraan de Barneveldse archeoloog Peter Schut meewerkte. Een wandeling van 12 kilometer over Boeschoten. De schaapskooi waar de menners stonden, hoorde bij boerderij Groot Boeschoten. Vlak voor dat u het erf van Klein Boeschoten betreedt, staat een paneel met meer informatie over dit gebied en zijn bewoners.

 

ONDER DE PANNEN Bij Klein Boeschoten staat ook een schaapskooi: rechts een schuur met een half pannen- en half rietgedekt dak. De uitdrukking 'onder de pannen zijn' schiet me te binnen: vroeger werden daken bedekt met riet en zodra je geld had, liet je een pannendak leggen. Dan was je onder de pannen, letterlijk. En soms had je niet genoeg geld voor het hele dak...

Ik volg hier een klein stukje van het 'Pad van Zus', gemarkeerd met paarse bordjes met een wandelaar. Over het erf van de landbouwenclave, voert het pad langs doornhagen tussen de akkers door en even later langs prachtige wallen. De haag op de wallen hield het wild buiten en het vee binnen. Het raster houdt nu de zwijnen tegen. Even bukken voor de stroomdraden, door het hek in het raster en een paar honderd meter verderop passeert u enkele grafheuvels, vermoedelijk uit de vroege ijzertijd. Ze zijn aan het begin van de twintigste eeuw leeggehaald. Kale open plekken op verhogingen tussen de bomen, ze vallen amper op, slechts een enkele wordt geduid met een bordje. Na de grafheuvels slaan we nog één keer linksaf; vervolgens volgt u het pad alsmaar rechtdoor tot op de parkeerplaats Hogesteeg.

(*) Bij de schaapskooi waar de menners stonden, kunt u de wandeling uitbreiden met de aflevering van 7 december, langs landgoed Pauwenhof in Voorthuizen, zodat u een extra lus maakt van zo'n 3,5 kilometer.

WANDELING BOESCHOTEN GARDEREN

Afstand: Ongeveer 9 kilometer

Start-/eindpunt: Parkeerplaats Hogesteeg, Hogesteeg Garderen, tegenover Gasterij Zondag

Bereikbaarheid: Bushalte/busstation Wittenberg, Stroe

Horeca: Gasterij Zondag, www.gasterijzondag.nl

Honden: Aangelijnd

Uitrusting: Wandelschoeisel, alleen langs het Watersemeer modderig

Toegankelijkheid: Grotendeels brede bospaden

Aansluitende routes: Route 'Op pad met Jolanda' van 7 december 3,5 kilometer; 'Pad van Zus'; lange-afstandwandelpad Marskramerpad (www.wandelnet.nl/marskramerpad-law-3-0)

ROUTEBESCHRIJVING

r.a.=rechtsaf

l.a.=linksaf

r.dr.=rechtdoor

Vanaf parkeerplaats Hogesteeg aan de Hogesteeg, Garderen, pad in langs houten slagboom 'Boeschoten' en oranje Staatsbosbeheer-bordje 'Veluwe Boeschoten';

1e l.a.; langs dit pad sparren (foto A en douglaskegels foto B)

Einde l.a.; bocht naar rechts volgen;

Op Y links aanhouden (=r.dr.);

Op Y rechts aanhouden;

Op Y links aanhouden (=r.dr.);

Op 5-sprong r.dr. (=2e links);

Op 4-sprong r.dr.;

Pad langs open (heide)veld;

Einde open veld op 4-sprong l.a. langs houten picknickbank smal paadje in;

Langs Watersemeer (paadje kan modderig zijn), paadje komt uit op breder pad: r.a.;

Op 4-sprong r.a.; zijpaden negeren;

Op 4-sprong r.dr.;

Op 4-sprong r.dr.;

Op 4-sprong met fietspad (zandweg) l.a.;

R.dr. langs schaapskooi, langs houten slagboom 'Klein Boeschoten';

Einde r.a. (infopaneel op de hoek), over wildrooster ('Pad van Zus', rechts staat de schuur onder de pannen);

R.dr. erf over;

R.dr. pad tussen akkerland;

Einde l.a. smaller pad tussen akkerland;

Voor hek r.a. (pad gaat verderop door een walletje); bocht naar links volgen;

Einde l.a., links aanhouden (links is walletje);

Einde l.a. door hek (bukken ivm stroomdraad);

Bij paddenstoel 20213/001 r.a.; langs dit pad liggen grafheuvels;

Op 5-sprong r.dr. over parkeerplaatsje met picknickbank (langs oranje Staatsbosbeheer-bord 'Veluwe Boeschoten'), over paadje met paaltjes aan weerszijden, direct na paadje l.a. breder pad in;

Op Y r.dr. (zijpaden negeren);

Op alle volgende 4-sprongen r.dr., op een smaller paadje na een bocht naar rechts, bent u weer bij de parkeerplaats Hogesteeg. 

Jolanda Denekamp is natuurgids en freelance-journalist. Haar redactiebureau Taal en Teken verzorgt teksten op het gebied van de natuur, outdoor en cultuurhistorie. Voor de Barneveldse Krant zet ze tweewekelijks een wandel-, fiets- of andere route uit.

Eerdere afleveringen Op pad met Jolanda:

1) Rondom de Goudsberg

2) Hoog Buurlo, parel van de Veluwe

3) Landgoed 't Sol bij Garderen

4) Stuifzandheuvels en bloeiend haarmos

5) Mossel op de Veluwe

6) Langs kazematten en door loopgraven

7) Tussen zwaartepunt en Krachtighuizen

8) Extreme temperaturen op het Wekeromse Zand

9) Steppen rond schietbaan Scherpenzeel 

10) Op zoek naar wisenten

11) Achterlangs Stroe en Garderen

12) Verrassende kanoroute op Valleikanaal

13) Groen en rustig De Glind  

14) Kanorondje Leusden

15) Hollands plaatje rond Terschuur

16) Fietsen langs verborgen akkers

17) Drie soorten hei binnen handbereik

18) ´Waterwandeling´ landgoed Leuvenum

19) Nieuwe wildernis bij Barneveld 

20) Staand door de grachten

21) Van melk-drive naar snijbiet

22) Over het Millinger- en Caitwickerzand

23) ´Het lijkt hier wel buitenland´

24) Wandelen in hondenlosloopgebied

25) Route voor scootmobiel op Pauwenhof