• Beeld van de oude toren, die inmiddels is afgebroken.

  • Pauw Media

Op pad met Jolanda (4): Stuifzandheuvels en bloeiend haarmos

HARSKAMP We zijn aan het trainen voor de Vierdaagse van Nijmegen", vertelt Bert Nagel terwijl hij en zijn twee mede-passagiers uit de auto stappen op parkeerplaats Van 't Hoffweg, nabij de Harderwijkerweg (N310) in Harskamp. De oud-Barnevelder woont inmiddels in Veenendaal en wandelt geregeld. Dit keer gaat het drietal richting Kootwijk om kilometers te maken. Zeker, ze willen best even poseren voor de foto.

Jolanda Denekamp

Bij het klaphek wensen we elkaar een goede wandeling en gaan op pad. Ze zijn niet de enigen op deze door-de-weekse dag: er staat ook een auto met paardentrailer op de parkeerplaats. Ik zie hier vaker eigenaren met hun paard die in deze omgeving een van de vele ruiterroutes rijden. En buiten de winter ook fietsers die even afstappen voor een ijsje bij de kar die dan voor het parkeerterrein staat. Wandelaars kom ik hier veel minder vaak tegen.

Dit keer heb ik wederom gekozen voor een route in een wat hoger gelegen gebied en nu zelfs zonder modderige paden. En een langere versie die ook geschikt is voor hardlopers; net geen 10 kilometer.

GEWEREN Achter het klaphek sta je meteen in het bos. Door-de-week is het geknal van de geweren van de militairen van het ernaast gelegen Infanterie Schietkamp (ISK) Harskamp goed te horen. Het schijnt dat dieren hier zo aan gewend zijn dat het ze niet deert. Sterker nog, jaren geleden fietste ik op zaterdagochtend vroeg regelmatig over de Hoog Buurloseweg langs het schietkamp naar Apeldoorn om daar de IVN-gidsenopleiding te volgen, en dan staken er best vaak herten en reeën het fietspad over uit het Loobosch naar het Schietkamp. Precies daar waar een weg het militair terrein op voert en waar een 'bal' aangeeft of er die dag geschoten wordt.

Het meest opvallende van de wandeling dit keer zijn de stuifzandheuvels.

Ik kan me niet herinneren er ergens anders in het verspreidingsgebied van de Barneveldse Krant ooit zoveel bij elkaar gezien te hebben. Zoveel, zo verschillend van vorm en hoogte… In tegenstelling tot op het Kootwijkerzand waar duidelijke heuvels van stuifzand liggen, echt bergen van geel zand, liggen in het Loobosch en Prins Hendrikbos waar we in het begin van deze wandeling en aan het eind doorheen komen, ook opgestoven stuifzandheuvels, maar dan begroeid met bomen, meest dennen. Een bijzonder landschap.

Staatsbosbeheer (SBB) werd op 21 juli 1899 opgericht om in opdracht van de overheid onvruchtbare woeste grond te beteugelen en te bebossen (meest met dennen) en rendabel te maken. Ook in het Loobosch werden stuifzandheuvels met dennen beplant. Prins Hendrik bracht vaak een bezoek aan de boswachterij Kootwijk en een deel van het bos is zelfs naar hem genoemd: het Prins Hendrikbos dat naast Loobosch ligt. SBB was lange tijd onderverdeeld in houtvesterijen die op hun beurt opgesplitst waren in boswachterijen. Boswachterij Loobosch (in 1931) viel onder houtvesterij Kootwijk.

Tussen de heuvels hebben wilde zwijnen aardig huisgehouden, de grond omgewoeld op zoek naar voedsel in de bodem zoals eikels en larven van insecten. Dit keer kom ik geen zwijnen tegen, maar de kans is wel groot, weet ik uit ervaring. Ze houden zich veelal schuil in de laagtes tussen de stuifzandheuvels.

HOUTVESTER De eerste drie kilometer van de route gaat grotendeels rechtdoor. Da's saai zult u wellicht denken…nou, niet echt, want het gekronkel van het pad zorgt ervoor dat u niet ziet wat er om de volgende bocht verborgen ligt…Stronken met tal van verschillende soorten korstmossen erop zoals bekerkorstmos…. Kijk ook eens naar de kleurschakering van de (korst)mossen: allerlei soorten groen. Hier en daar kan het zand- of graspad trouwens een beetje glibberig zijn van het mos op de grond.

We steken zowel op de heen- als terugweg een aantal keren de voormalige Houtvester van 't Hoffweg over, de weg die is teruggegeven aan de natuur (enkele honderden meters na kampeerterrein Harskamperdennen). Die weg is genoemd naar houtvester van Staatsbosbeheer C.M. van 't Hoff. Een houtvester was iemand die belast was met het beheer van de houtvesterij. Houtvester is een samenstelling van de woorden hout (Oudnederlandse woord voor "holt", wat "bos" betekent) en vester ("foreest" of "forestis", het recht van de landsheer op gebruik van bossen/woeste gronden).

Terwijl de militairen doorschieten achter het hek, vliegt een Vlaamse gaai laag over en even later hipt een roodborstje het pad op.

KOOTWIJKERZAND Het bospad eindigt op het Kootwijkerzand; rechts wordt mijn oog getrokken naar een hoge gele stuifzandheuvel en links, naar een rode gloed. Bloeiend haarmos dat als een tapijt op het zand ligt. Zoo mooi, die dieprode kleur. Hier en daar hangt nog een waterdruppel aan het kapsel. Het haarmos bloeit altijd in de winter, dus wacht niet te lang!

Op het Kootwijkerzand het pad langs de paaltjes volgen en dan de houten uitkijktoren in de gaten houden: recht voor u ziet u bos en links voor de bosrand staat de uitkijktoren van SBB. Koers daarop. De toren is in 1999 gebouwd ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van SBB. Dit zou het grootste stuifzandgebied van Europa zijn. Zandverstuivingen zijn ontstaan door het kappen en afbranden van bos ten behoeve van landbouwgrond, intensieve begrazing door schapen en afplaggen; de wind kreeg vervolgens grip op het zand waardoor grote zandverstuivingen ontstonden. Om dat zand te beteugelen werden dennen aangeplant eind 19e eeuw, onder andere in boswachterij Kootwijk. Dat is dan ook een van de oudste natuurterreinen in Nederland.

Kijk op het Kootwijkerzand af en toe ook eens naar de grond: u vindt er legio afdrukken van prenten (pootafdrukken van reeën, herten en wilde zwijnen. 'Karrrr-karrrr-karrrr' of 'krack-krack' (alarmroep) klinkt het soms over het zand…het geluid van een raaf. Het is trouwens ook heerlijk om te luisteren naar de stilte op het zand.

Na het Kootwijkerzand duikt de route het bos weer in, omhoog, omlaag, geflankeerd door de oude stuifduinen, te herkennen aan de heuveltjes.

ROUTEBESCHRIJVING

r.a. = rechtsaf

l.a. = linksaf

r.dr. = rechtdoor

In de hoek van de parkeerplaats Van 't Hoffweg door het klaphek bospad op, Loobosch/Harskamperdennen in.

Einde l.a.

Op kruising r.dr.

Op volgende kruising r.a. (karrespoor/graspad).

Op kruispunt van paden asfaltweg oversteken, smal bospaadje in.

Einde l.a. (verderop ziet u rechts tussen de bomen door camping Harskamperdennen; ong. 300 m r.dr, u passeert speeltoestellen);

Op splitsing r.a. langs omgevallen boom (hierna loopt u eigenlijk onafgebroken r.dr. tot het Kootwijkerzand).

Zijpaadjes negeren.

Asfaltfietspad en zandweg oversteken, r.dr. graspad in.

Zijpaden negeren.

Pad komt uit op ruiterzandpad, na 50 meter r.dr. bospad in (ruiterpad gaat l.a.).

Op kruising r.dr.

Zijpaden negeren.

Pad eindigt voor een hoge stuifzandheuvel op het Kootwijkerzand (links staat het rood haarmos, hopelijk nog in bloei).

L.a. zandpad (verderop langs vierkanten houten paaltje).

Zandpad volgen (langs volgend houten paaltje).

Koers op houten uitkijktoren schuin links tegen de bosrand; steek de zandverstuiving over (geen pad meer).

Loop rechts langs de uitkijktoren.

Middelste van de drie bospaadjes in (tussen een den en witte berkjes).

Einde l.a. breder bospad.

Tot betonnen fietspad: l.a. (zandpad met fietspad)

Zijpaden negeren.

R.dr. op kruising met op paden links+rechts ronde groene bordjes ruiterpad op paaltje.

100 m verderop bij fietsknooppuntbordje 71 r.a. zandpad in (ruiterpad). Geef ruiters voorrang.

Op kruising r.dr.

Op 6sprong r.dr.

Na 50 m l.a., pad kronkelt.

R.dr. op kruising.

R.dr. op kruising met asfaltfietspad.

Op 5-sprong l.a. bospad in (andere paden zijn ruiterpaden).

Asfaltfietspad oversteken, r.a. breder bospad in (parallel aan fietspad).

Op kruising met asfaltfietspad (en picknickbank) l.a. smal bospad in (fietspad gaat r.dr.).

Einde r.a.

Op kruising met asfaltfietspad l.a. over bospad

Langs open vlakte met 3 picknickbanken.

Op 6-sprong (eind fietspad) r.a. breed bospad in.

Op kruising l.a.

Op kruising r.dr., bocht naar rechts volgen, door klaphek=parkeerplaats en eindpunt van de wandeling.

Loobosch, Prins Hendrikbos en Kootwijkerzand

Afstand: ongeveer 9,5 kilometer

Start-/eindpunt: Parkeerplaats Van 't Hoffweg, Harderwijkerweg/Hoog Buurloseweg, Harskamp

Bereikbaarheid: ov-halte: Hoog Buurloseweg, Harskamp (100 meter langs Harderwijkerweg naar het startpunt op de parkeerplaats)

Horeca: geen (in het voorjaar/zomer staat er wel eens een ijskar op de P)

Hoogste punt: 34 meter

Honden mogen mee aan de lijn

Uitrusting: stevig schoeisel, paden zijn in de winter niet modderig, maar kunnen na een periode van droogte mul zijn

Toegankelijkheid: veel bredere paden, heuvelachtig, niet geschikt voor rolstoelen en kinderwagens.

Aansluitende routes: Veluwe Zwerfpad - www.veluwe-zwerfpad.nl

Jac. Gazenbeekweg - www.wandel.nl/wandelroutes

Routes van SBB - www.staatsbosbeheer.nl/routes

Jolanda Denekamp is natuurgids en freelance-journalist. Haar redactiebureau Taal en Teken verzorgt teksten op het gebied van de natuur, outdoor en cultuurhistorie. Voor de Barneveldse Krant zet ze tweewekelijks een wandel- of fietsroute uit.

Lees hier de eerste aflevering van Op pad met Jolanda: Rondom de Goudsberg in Lunteren.

Lees hier de tweede aflevering van Op pad met Jolanda: 'Hoog Buurlo, parel van de Veluwe'

Lees hier de derde aflevering van Op pad met Jolanda: Landgoed 't Sol bij Garderen

Lees hier een interview met Jolanda Denekamp