• Freek Wolff
  • Freek Wolff

'Een ultieme barmhartige daad'

VOORTHUIZEN 'Een leven redden, je hebt het in je' is de slogan van het Ministerie van Volksgezondheid. Frits Hendrix is coördinator voor de donatie en transplantatie van organen. Hij is donderdag 9 november te gast bij de Ichthuskerk in Voorthuizen.

Freek Wolff

Frits werkt in het Radboud UMC en behoort tot drieëndertig personen in ons land die dezelfde functie hebben. ,,Wij begeleiden de procedure in het ziekenhuis aan de kant van de donatie. Dat omvat het medische traject, de logistiek en de medisch-ethische kant. Dat betekent ook de begeleiding van de familie. Ik heb niets met de transplantatie zelf te maken."

Er bestaan verschillende 'trajecten' van orgaan- en weefseldonatie. Bij organen gaat om hart, longen, lever, alvleesklier, nieren en dunne darm. Bij weefsels draait het om huid, botten, ogen en bloedvaten.

VOLDONGEN FEIT ,,Men realiseert zich vaak niet goed wat de consequenties zijn van ja-zeggen. Dat merken vooral de nabestaanden." Zo duurt het zes tot veertien uur, tijdens de periode voor het overlijden, voordat een donor-operatie plaatsvindt. ,,Die tijd is een belasting voor de familie." Mensen die donor willen zijn, kunnen zich online registeren en hebben dan vier keuzes: ja, nee, de familie beslist of één persoon beslist. ,,Als je bij die derde optie van tevoren niets bespreekt met je familie, worden mensen voor een voldongen feit gesteld. Een arts zal ze die verantwoording voorleggen. Als de familie dit van tevoren weet, is ze erop voorbereid, maar mensen vinden het vaak moeilijk om te spreken over dood gaan."

In de praktijk blijkt dat gemiddeld slechts één op de duizend potentiële donoren in de praktijk daadwerkelijk geschikt is. ,,We worden allemaal ouder en dan krijgen we meer kans op ziektes, zoals suikerziekte en hoge bloeddruk. Het is wel zo dat mensen met een ongezonde leefstijl toch geschikt kunnen zijn voor orgaandonatie. Daarom onderzoeken en screenen de medici in die eerste zes tot  veertien uur of organen geschikt zijn. Als we aan een donoroperatie beginnen, moet er aan 'de andere kant' iemand voorbereid worden op de ontvangst."

EMOTIONEEL SLOPEND Voor orgaandonatie is het een voorwaarde dat personen in een ziekenhuis op de intensive-care overlijden. Dit geldt ook bij euthanasie, in combinatie met orgaandonatie, wat voor sommige mensen een breekpunt kan zijn, omdat men dat meestal liever thuis laat plaatsvinden."

Zorgvuldigheid bij orgaandonatie staat volgens Hendrix voorop. ,,We hebben geleerd om de tijd te nemen en familie de ruimte te geven om een besluit te nemen en daar eventueel op terug te komen. Soms zijn procedures emotioneel zo slopend dat de familie zegt: 'We trekken het niet meer'. Maar goede informatie kan dat nogal eens voorkomen."

Gemiddeld duurt een orgaandonatieprocedure veertien tot twintig uur, afhankelijk van de hoeveelheid organen die er gedoneerd worden. ,,Als het alleen om de nieren gaat, kan dat binnen een paar uur gerealiseerd worden."

HERSENFUNCTIES UITGEVALLEN Hendrix heeft alleen met postmortale donaties te maken. Hierbij geldt onder meer het hersendoodprotocol. Stichting Bezinning Orgaandonatie plaatst hier sceptische kanttekeningen bij, want 'het grensgebied tussen dood en leven wordt steeds breder'. ,,Iedereen mag geloven wat hij wil. Ik kan hersendood niet bewijzen, maar ik kan vertellen over de diagnostiek en de afspraken. Bij de term hersendood zou je kunnen denken dat er meerdere vormen van 'dood' zijn. Dat is niet zo. Of je leeft, of je bent dood. De term hersendood is ontstaan, doordat de mogelijkheid ontstond om iemands ademhaling over te nemen met een machine, zodat het hart nog blijft kloppen. De beschadiging aan hersenen gaat desondanks door. We kunnen daar onderzoek naar doen, waarbij je de conclusie kunt trekken dat iemand niet meer beter kan worden, omdat alle hersenfuncties zijn uitgevallen. Tegelijk ontstaat ook verwarring bij het in coma raken, want dat is iets heel anders, omdat je dan nog zelfstandig adem haalt en er nog een mogelijkheid is dat je eruit komt. De hersendood is echter onomkeerbaar."

BELANGELOOS Hendrix respecteert het als gelovigen vinden dat de ziel en de geest van een overleden persoon de tijd moeten krijgen om het lichaam te verlaten. ,,Iedereen moet er vrij in zijn wat hij wil geloven en welke consequenties hij daaraan verbindt. Orgaandonatie is een ultieme barmhartige daad, want je geeft iets belangeloos weg. Vanuit een religieuze en maatschappelijke overweging is dat een mooie kans. Dan speelt naastenliefde een rol."

Hendrix is zelf atheïst. Hij wil geen donor zijn. ,,Omdat ik vind dat mijn organen niet voor iemand anders zijn bedoeld, ondanks het feit dat ik in deze branche werk. Ik besef dat dit apart is, maar het is niet anders. Ik vind dat iedereen zich moet verdiepen in de materie en er zelf over moet beslissen. Zadel andere mensen niet op met die verantwoording."

Het voorstel van D66 om iedereen in principe donor te laten zijn, tenzij je 'nee' zegt, verandert volgens Hendrix niet veel aan de huidige situatie. ,,Ik vind het geen slecht idee, omdat je mensen dwingt om erover na te denken, maar ik betwijfel of dit meer donoren zal opleveren. Het potentieel aan donoren wordt vermoedelijk niet veel groter. Ik vraag me af of dit past in onze cultuur, omdat wij ons niet zo snel laten dwingen. Ik denk dat dit niet gaat lukken, want de Eerste Kamer moet het voorstel nog goedkeuren."

ZO ZUIVER MOGELIJK De meest zieke patiënt krijgt in principe het beschikbare orgaan, als het genetisch past. Donoren kunnen niet zelf bepalen aan wie ze een orgaan afstaan. ,,Dat moet zo zuiver mogelijk gaan, want het menselijk lichaam is geen supermarkt waar je zomaar organen uit kunt halen."

De bijeenkomst bij de Ichthuskerk begint om 20.00 uur aan de Tromplaan 8 in Voorthuizen. Daar zal ook ervaringsdeskundige Janny Verkade haar verhaal doen.