• Ted Walker

'Islam is zeer intolerant'

EDE Hij noemt zichzelf vrijdenker, humanist en atheïst. Maar Salman Ezzammoury (57) groeide in Marokko op in een islamitische omgeving. In Nederland nam hij later het christelijk geloof onder de loep. De fotograaf en beeldend kunstenaar uit Ede neemt ferme standpunten in, zeker als het gaat om de Islam.

Freek Wolff

U bent geboren in de Marokkaanse stad Tetouan en groeide op met vijf zusters, terwijl uw vader overleed toen u twaalf was. Hij wilde graag dat u imam zou worden.

,,Iedere geboren Marokkaan wordt geregistreerd als moslim. Je hebt geen keuze, dat blijf je tot aan je dood. Als je dit niet meer wilt zijn, is dat strafbaar. Dat staat in de grondwet. Je mag niet overstappen op een andere religie. Daar kun je een gevangenisstraf van drie jaar voor krijgen. En mensen controleren elkaar, waardoor je problemen krijgt. Op de koranschool moest ik elke dag een pagina tekst uit mijn hoofd leren. Als je dat niet deed, werd je hard gestraft met een stok. Dat was gewoon mishandeling."

Totdat je hier zelf vanaf zag?

,,Op zestien jarige leeftijd ging ik twijfelen en kwam ik in aanraking met internationaal gedachtengoed. In die tijd nam ik afstand van de traditionale godsdienst, want ik zag dat het geloof misbruikt werd door de politiek. Mensen worden dom gehouden en de teksten worden door de regering zo geïnterpreteerd dat ze de macht behouden. Moskeeën spelen een politieke rol, er is corruptie, er wordt haat verspreid en er wordt gediscrimineerd. Dat spreekt me niet aan. Ik zie religie als spiritualiteit, iets tussen jou en God, maar niet als politieke macht die je dwingt om naar de pijpen te dansen van het systeem. Ik ben iemand die zoekt naar liefde, vrede, verdraagzaamheid en samenwerking. We moeten ernaar streven dat we samen een prettig leven hebben op deze aarde. Want het leven is kort. Ik haat conflicten en oorlogen. Daarom werd ik opstandig."

U werd in die tijd ook politiek actief?

,,Ja. Ik leerde over het socialisme, communisme en de Griekse filosofie. Ik sloot me aan bij een socialistische organisatie en was zeer actief, maar in de jaren zeventig was de strijd met de overheid heel moeilijk en gevaarlijk. Er zijn mensen verdwenen en gestraft met jaren opsluiting in de gevangenis. We mochten geen enkele kritiek uiten op de koning en de Islam. We werden altijd in de gaten gehouden."

Waarom vertrok u op 23-jarige leeftijd uit Marokko?

,,Ik kon het als activist niet meer volhouden, want het werd me heel moeilijk gemaakt als ik ergens werkte. Ook omdat ik atheïst was geworden, liep ik groot gevaar, want het trok veel aandacht. Ik ben in 1983 vertrokken en heb geluk gehad, want een jaar later was er een grote opstand en zijn al mijn kameraden in Marokko opgepakt en vastgezet."

Hoe keek u destijds naar het buitenland?

,,Ik vond het democratische systeem erg mooi. Landen waar je gewoon kunt wonen, ongeacht je religie of ideologie. Het kan altijd beter, maar democratie is de top van wat mogelijk is qua systeem. Als dat niet meer werkt, ben je terug bij af. Ik ben gevlucht, maar niet als asielzoeker. Ik ben een vrije vogel en wilde verder in het leven. Overal zijn mooie mensen. Nederland vind ik prachtig. Groen, veel water. De mensen zijn tolerant en aardig. Ede was liefde op het eerste gezicht. In Marokko lag er druk op me, ik moest daar altijd oppassen, want mensen zagen me als een verrader. Als je niet meer gelooft, vorm je een gevaar. Maar nu voel ik me vrij, ook van binnen. Dat dit gewoon kan. Heerlijk."

Maar in Ede werd u door de Marokkanen die er wonen niet met open armen ontvangen, toch?

,,Ik was heel verbaasd dat Nederlanders de Islam zoveel ruimte geven. Want deze religie is zelf zeer intolerant. De moslims krijgen hier alle kans om deze kwade ideologie te verspreiden. Ik werd actief in Ede en voor de Marokkaanse gemeenschap, maar toen ze merkten dat ik een ongelovige was, werd ik lastig gevallen. Nu word ik nog in de gaten gehouden. De moslims doen niet mee aan de samenleving en zonderen zich af. Ze isoleren zichzelf, waardoor ze ook eenvoudig onder controle te houden zijn vanuit Marokko en de ambassade. Veel mensen zijn niet tevreden, maar durven niet uit de eigen gemeenschap te stappen, want dan worden ze uitgestoten. Maar toen ik dat deed, werd ik wereldburger en voelde ik de vrijheid. Ik geloof niet in grenzen, want daar ontstaan conflicten door. Ik ben heel internationaal gaan denken. Nationaliteit interesseert me niet. Overal zijn mooie mensen. Maar de meeste Marokkanen hebben zichzelf opgesloten en leven binnen een muur. Alle anderen daarbuiten zijn volgens hen slechte mensen. Dat komt door de islamitische instituten, die de mensen dom en bij elkaar willen houden. Anders ben je een afvallige."

Zeker nu de laatste jaren terrorisme om zich heen slaat door een relatief kleine groep extremistische moslims, hoor je veel zeggen dat het geloof in de Koran voor de massa religieuzen helemaal geen gewelddadig karakter heeft. Ben je het daar mee eens?

,,Een aantal gelovige moslims denkt dat de Islam de liefde moet verspreiden. Dat zijn gewoon lieve mensen op zichzelf, maar ik weet dat moslims worden opgevoed met het idee dat alle andere religies fout zitten. Dat zijn allemaal vijanden. Standaard leeft het idee dat ongelovigen, zoals christenen, naar de hel gaan en dat ze de Islam willen vernietigen. Moslims zeggen dat christenen en joden de heilige boeken van God de bijbel en Thora vervalst en verminkt hebben. Daarom zijn ze ongelovigen en verdienen de dood en gaan naar de hel. Dus worden moslims opgevoed met haat tegen anderen. De ongelovige moet vermoord worden, dat krijgen mensen op vrijdag tijdens een speech in de moskee te horen. 'Ongelovigen' krijgen echt de meest nare dingen toegewenst. In het gebed wordt uitgesproken dat zij maar ernstig ziek mogen worden. Dat is echt ongelooflijk en verschrikkelijk. Zo wordt aan de eigen identiteit gewerkt: zij zijn zelf de beste en de andere mensen slecht. Daarom vind ik het jammer dat de Nederlandse overheid de islamitische instituten en moskeeën niet aanpakt. Imams uit de Marokkaanse bergen, die niks van de wereld weten, komen in Nederland hun extreme boodschap brengen."

Dus zit je vermoedelijk niet ver af van de visie die Geert Wilders heeft?

,,Klopt, zeker in het begin. Ik heb dezelfde ideologie, al schreeuwt hij me iets teveel en is hij erg rechts. Zelf ben ik politiek links. In Nederland zijn ze dat niet gewend, want de eigen bevolking is hier tolerant, vriendelijk, gastvrij, maar ook naïef. De afgelopen jaren is er wel meer discussie ontstaan. De religies respecteren elkaar, behalve de Islam. Deze godsdienst wil de hele wereld islamiseren. Ze worden opgevoed en gehersenspoeld met haat richting anders-gelovigen. Imams zeggen ook gewoon dat kinderen niet moeten spelen met kinderen van ongelovigen."

(Salman toont een filmpje van een extreme imam die vanaf zijn spreekgestoelte schreeuwt, tiert, met een stok slaat en overmand wordt door emoties. De toehoorders reageren instemmend op zijn demagogische gebral, zo lijkt het).

,,Hij vervloekt ongelovigen en hij vraagt God om hen te vermoorden. En zo niet, geef hen dan een verschrikkelijke ziekte. Zo emotioneel dat hij zichzelf niet meer onder controle heeft. En als je die mensen op dat moment een wapen in handen zou geven, zijn ze er klaar voor. Dat is gevaarlijk. Nu gebeurt dat natuurlijk niet overal op deze heftige manier, maar de inhoud is eigenlijk overal hetzelfde."

Zou de Nederlandse overheid in uw ogen geen moskeeën toestaan als ze in de gaten had wat daar allemaal verkondigd wordt?

,,Absoluut. Ik zei dertig jaar geleden al dat ze moesten stoppen om Marokkaanse imams in Nederland toe te staan. Ze zijn echt heel gevaarlijk. Toen werd gezegd dat ik gek was en dat we tolerant moeten zijn. Maar in islamitische landen mag je geen kerk bouwen. In Marokko kwam ik in aanraking met christenen en vond ik dat ze daar recht hadden op een kerk. Maar dezelfde mensen die in Nederland alle vrijheid krijgen om hun islamitische geloof te beleven, staan de christenen niet toe om dat in Marokko te doen. Dat is krankzinnig. Dus als we alle moslims tolerant willen maken, moeten we beginnen bij de imams en hen in Nederland een opleiding geven. Dan kunnen we goed samen leven. Ze moeten zich aan de regels houden. Dat gedoe van haat moet afgelopen zijn, maar dat heeft nog veel tijd nodig. Zij hebben de partij van Geert Wilders in feite gecreëerd en moeten dus niet klagen. Het is een rechtstreeks gevolg. Integratie is daardoor ver weg. Het gaat om zo'n miljoen moslims in ons land, zodat ik niet geloof dat het een gevaar voor ons democratisch systeem vormt. Met zo'n groep zal islamisering in dit land nooit lukken. Toch vind ik dat het gedachtengoed wel moet worden bestreden."

Je hebt je vroeger verdiept in alle religies, want je was op zoek?

,,Ja, ik was nieuwsgierig. In Marokko liet ik een Bijbel per post komen om te bestuderen, maar daarna werd ik meteen bedreigd. Zo kwam ik in aanraking met evangelisten. De Bijbel vind ik prachtig en ik heb alles gelezen, van Genesis tot en met Openbaringen. De evangeliën met Jezus Christus zie ik als de kern van het christendom. Als ik gelovig was geworden, zou dat het christendom zijn geweest. Want je leest vooral over tolerantie, veel meer dan de Koran. Jezus zegt dat je van je naaste moet houden en zelfs van je vijanden. Dat zul je niet tegen komen in de Koran. De Nederlandse christenen hanteren die oproep wel, ook al valt dat soms niet mee. Jezus was een rebel, maar wel een vreedzaam persoon en had een levensbeschouwing over hoe mensen liefdevol met elkaar om kunnen gaan. Dat spreekt me aan. Terwijl de Islam verder reikt, ook in de politiek, cultuur, economie en het systeem dat ons dagelijks bestuurt. Het zit hem daar vooral in het volgen van de regels. Want anders zal Allah je verschrikkelijk straffen. Dat veroorzaakt ook angst."

U hebt diverse kerken bezocht?

,,Ja, de sfeer vind ik daar heel prettig en ontspannen. Ook de boodschap wordt op beschaafde manier verteld, veel over de verdraagzaamheid van God. Ik had veel contacten en ging al die verschillende kerken vergelijken. Dat is het mooie van de vrijheid van godsdienst. De kerken bestaan naast elkaar."

U zag het sociale karakter van het christendom, maar gelooft zelf niet in Jezus als Zoon van God en Verlosser van mensen?

,,Nee, dat niet. Ik geloof niet dat God bestaat. Ik ben atheïst. Jezus is voor mij een historische figuur. Ik bekijk religies niet meer van binnenuit, maar van een afstand. Dan zie ik het universum met miljarden sterren en planeten. Wij zijn in de ruimte echt niks. Dus kun je volgens mij niet spreken over een almachtig God die deze grote ruimte heeft geschapen. Dat wij zo héél belangrijk voor Hem zouden  zijn, gaat te ver. En als Hij er zou zijn, zou Hij wel ingrijpen bij al die oorlogen, ziektes, natuurrampen en andere problemen. De wetenschap overtuigt me wel. En als mensen wel geloven in de Bijbel, is dat natuurlijk prima. Als ze er maar gelukkig mee zijn. Ik constateer gelukkig dat veel christenen steeds vrijer worden in hun opvattingen over het dagelijkse leven. Dat is heel anders in de Islam. Daar is alles nog erg zwart-wit. Als moslims die vrijheid zouden krijgen, dan liepen de moskeeën echt leeg. Maar de instituten willen dat het blijft zoals het is, want dan behouden ze de macht. Anders kunnen ze zich niet handhaven in de wereld, want dan moeten ze iets doen aan verbetering van de maatschappij. Nu kunnen ze de westerse samenleving en de 'ongelovigen' nog de schuld geven. Daarom hebben ze gewoon een vijand nodig en zullen ze de Koran blijven verdedigen. Als één persoon zich bekeert tot de Islam, moet de hele wereld dat weten. Maar als een moslim zich bekeert tot een andere godsdienst, gaan ze achter hem aan om hem te vermoorden. Ze willen de wereld veroveren."

Voel je je als atheïst niet ontheemd?

,,Toen ik de Islam los had gelaten, ervaarde ik wel een leegte, want geloof geeft veel mensen hoop en steun. Maar je kunt ook leren om zonder religie te leven. Ik moest mijn kracht uit andere dingen gaan halen. Ik zoek het vaak dichtbij de natuur, in symboliek en andere mensen. Communicatie en samen leven. Ik ben humanist, vrijdenker en atheïst."

Waardoor borrelen in uw ogen de donkere kanten van de mens vaak naar boven?

,,Dat zit deels in de genen en het wordt gevoed van buiten. We kunnen dat onder controle houden, als we dat willen. Een aantal mensen misbruikt dat en brengt de slechte kant van personen in beweging. Ons gedrag staat eigenlijk niet ver af van dat van de dieren. En als je gelooft dat er een God zou zijn, heb je dus te maken met een God die het toestaat dat mensen elkaar ook vermoorden."

Hoe zie je een oplossing tussen christendom en Islam?

,,Christenen zien veel gewelddadige verhalen in het Oude Testament tegenwoordig puur als historie. Zo moeten moslims ook afstand nemen van hun geschiedenis met al dat geweld en dat zeker niet meer verkondigen. Ze moeten beseffen dat we nu in een andere tijd leven. Dat je met iedereen samen kunt leven. We moeten ons samen focussen op de natuur en de gezondheid. Elkaar spiritueel opzoeken. We hebben nu niet te maken met een botsing tussen het christendom en de Islam, maar tussen een beschaving en een achterlijke cultuur. Zolang de hervorming binnen de Islam uitblijft, vindt daar nog geen verlichting plaats en blijft de gedachte zwartwit. In het algemeen geloof ik nog steeds in de kracht van de democratie, intellectuelen en mensen die vrij denken. Dan hoeft alles niet in elkaar te storten."

Ben je bang voor de dood?

,,Ik woon in een vertrouwde omgeving, ken lieve mensen om me heen, heb het naar mijn zin, het gaat goed en ik doe leuke dingen. Dan zeg ik: mijn leven is nog niet klaar. Maar als ik overlijd, is het afgelopen, al geloof ik wel in een paranormale wereld. Die geestelijke wereld schrijf ik toe aan de natuur, al is dat wetenschappelijk niet te verklaren. De hele aarde is mijn thuis en de mensheid is mijn familie."