• Jaap Alfons: ,,Lesgeven was mijn lust en mijn leven.´´

    Pauw Media
  • Jaap Alfons in actie in 2011.

    Janus Visser

Gymdocent Jaap Alfons: ´Ik herken mezelf in die jonge gassies´

BARNEVELD Zijn bestaan als pensionado kende vorig jaar een valse start. Jaap Alfons viel tijdens zijn familiebezoek in Indonesië ten prooi aan een ongrijpbare bacteriënmix, waarop de artsen lange tijd geen antwoord hadden. Het leven van de 65-jarige Barnevelder hing aan een zijden draadje, maar uiteindelijk krabbelde hij toch weer op. ,,Ik heb sommige stukken van mijn ziekenhuisverblijf niet eens bewust meegemaakt.´´

Erik Roest

DRUKKER DAN OOIT Na zijn informele afscheid van het Johannes Fontanus College (het officiële gedeelte volgt binnenkort), in de zomer van 2017, kreeg Jaap het drukker dan ooit. Na een rondreis door de Verenigde Staten werd hij vrijwilliger bij de Wereldkampioenschappen Taekwondo, die voor het eerst in de geschiedenis in Barneveld werden gehouden. ,,Ik vervoerde gasten van Schiphol naar de Veluwehal, nam ze mee voor toeristische uitstapjes, vervoerde ze van hun hotel naar de sporthal en ga zo maar door.´´

Daarna ging Jaap in één streep door naar Indonesië voor een reeks familiebezoeken. ,,Toen ik landde op Jakarta, waren mijn voeten helemaal opgezet. Ik dacht dat het door de hitte kwam. Ik had lang stilgezeten en voelde me verder niet slecht, dus maakte ik me geen zorgen. Mijn voeten pasten niet meer in schoenen, maar dat kon me niet bommen. Ik zou de komende weken toch alleen maar op slippers lopen.´´

Jaap bezocht familie op Surabaya en reisde vervolgens door naar Ambon. Zijn voeten bleven opgezet. Sterker nog, ook zijn onderbenen werden dik. ,,Ik begon me wel een beetje zorgen te maken, maar ik was te eigenwijs om naar de dokter te gaan. ´Als ik daarheen ga, moet ik misschien wel blijven en gaat mijn programma de mist in´. En dus ging Jaap vrolijk door met vakantievieren. Bij elk vliegveld stond er een rolstoel klaar om de Barnevelder naar zijn plek in het toestel te rijden. ,,Op een gegeven moment had ik nog maar één doel: Schiphol halen. Dat is me gelukt. Vervolgens hebben ze me rechtstreeks met de ambulance naar het ziekenhuis gebracht.´´

33 KILO Op 19 november 2017 belandde Jaap op de intensive care van het Meander Medisch Centrum in Amersfoort. Uiteindelijk zou Jaap pas op 13 februari 2018 ontslagen worden. ,,Ik ben in die periode 33 kilo afgevallen. Ik had geen trek. En als ik al iets at, hield ik het niet binnen. Ik zag er op een gegeven moment uit als een skelet.´´ Lachend: ,,Ik had zo een figurant kunnen spelen in een film over de hongerwinter.´´

,,Ik ben blijkbaar aangevallen door verschillende bacteriën, die de artsen maar niet onder controle kregen. Ik had op een gegeven moment een enorme doorligplek, die gelukkig goed behandeld kon worden met de zogenoemde vacuümtherapie.´´

Langzaam maar zeker herstelde Jaap van de bloedvergiftiging die hem parten speelde. ,,Ik mocht naar huis toen ik in het ziekenhuis een klein stukje over de gang kon lopen. Toen ik thuis was, ben ik nog een paar maanden geholpen door de wijkverpleging. In het begin kon ik niets; mijn conditie was prut. Ik waggelde als een ouwe opa door het huis. Ik heb ook een traplift gehuurd, omdat ik niet zelfstandig naar boven kon lopen. Als ik moe ben, maak ik daar nog steeds gebruik van.´´

Inmiddels gaat het met Jaap een stuk beter, al loopt hij nog steeds niet als een kievit. ,,Ik heb last van balansproblemen: restverschijnselen van het Guillain-Barré Syndroom, waar ik in 2010 door werd getroffen.´´

Acht jaar geleden stond de wereld van Jaap opeens helemaal op zn kop. Eén voor één vielen al zijn spieren uit, waardoor de Barnevelder helemaal stil werd gezet. Een langdurig revalidatieproces volgde. Hij herstelde, maar niet helemaal.

Het Guilain-Barré syndroom betekende het begin van het einde voor Jaaps activiteiten als gymdocent. De buitensporten kon hij nog wel voor zijn rekening nemen, maar bij de zaalsporten, zoals turnen, kon hij niet meer op zijn eigen spierkracht vertrouwen. En dus was het niet veilig (genoeg) voor de leerlingen. ,,Stoppen met lesgeven was de moeilijkste beslissing van mijn leven, maar ik had geen keus.´´

Uiteindelijk werd de joviale Barnevelder in de herfst van zijn loopbaan afgekeurd en vulde hij zijn dagen op het JFC als manusje van alles. Zo was hij actief als surveillant (in pauzes en in de examentijd) en trad hij vaak op als begeleider bij excursies. ,,Die laatste jaren waren niet de leukste, dat is wel duidelijk. Dat had niet alleen met mijn eigen rol te maken. Er was de nodige onrust binnen de school, wat de sfeer geen goed deed.´´

KOERIER Nu alle ellende voorbij is, lacht de toekomst Jaap tegemoet. Dat hoopt hij tenminste. De Barnevelder heeft in ieder geval een baan gevonden die uitstekend bij hem past: als vliegtuigkoerier. ,,Ik word ingehuurd om dingen te vervoeren die te belangrijk zijn om als pakket te worden verstuurd. Denk bijvoorbeeld aan een bepaald type bloed dat snel op een specifieke plek nodig is; of aan vliegtuigonderdelen die binnen de kortste keren naar een gestrand vliegtuig moeten worden gebracht. Ik krijg op zo´n moment een berichtje dat ik de andere dag naar bijvoorbeeld Londen of Dubai moet vliegen. De organisatie betaalt mijn vlucht en verblijfskosten. Ik hou van reizen. Ik hoop mijn koerierswerk af en toe te combineren met een korte vakantie. Ik hou van andere culturen, andere gebruiken; ik wil graag zo veel mogelijk van de wereld zien. Dus dit is een uitgelezen baan voor mij.´´

Als Jaap op reis gaat, houdt hij van improviseren. ,,Ik verdiep me natuurlijk wel van tevoren in het land dat ik ga zien. Ik boek mijn vliegticket en mijn eerste overnachting en van daaruit ga ik avonturieren. Eerder had ik aan een rugzakkie genoeg, maar tegenwoordig moet ik toch echt een auto onder mijn kont hebben.´´

Zijn reislustigheid kwam Jaap ook goed van pas op het JFC, waar hij een aantal jaren samen met Martin van Wingerden verantwoordelijk was voor een rondreis door Europa met bovenbouwleerlingen. ,,In één week bezochten we dan vier à vijf steden, zoals Londen, Athene, Madrid en Rome. Ik zat in de voorbereiding geregeld tot diep in de nacht achter mijn laptop om zo goed mogelijke tickets te boeken voor de leerlingen. Het moest voor minder dan 50 euro per ticket per persoon, anders bleven we niet binnen het budget.´´

De hele reis kostte circa 385 euro per persoon, inclusief verblijfskosten. ,,Dat was eigenlijk geen geld voor zo´n trip.´´

Voor de leerlingen was de excursie ´Vliegen door Europa´ wel hard werken. Ze waren van ´s morgens vroeg tot ´s avonds laat in touw en kregen bovendien de opdracht van de begeleidende docenten om het programma in de steden zelf te verzorgen. ,,Wij regelden vervoer en verblijf, maar tijdens de week zelf sjouwden wij als docenten braaf achter de leerlingen aan.´´

EINDEXAMENSPORT Jaap genoot van de reisjes met de leerlingen. Voordat de Europareis werd ingevoerd, ging hij geregeld mee skiën en survivallen. Met wijlen collega Cees Koolen kwam hij bovendien op het idee om de reguliere gymlessen voor eindexamenkandidaten te promoveren tot eindexamensport. ,,Er bestaan zoveel sporten die wij op school niet aan konden bieden, dat wij met het voorstel kwamen om eindexamenleerlingen kennis te laten maken met andere sporten, zoals taekwondo, bowlen, fitness en golfen. Dat sloeg enorm aan. Heel veel scholen hebben ons idee later gekopieerd.´´

Jaap Alfons meldde zich in 1980 op het JFC, waar hij na zijn studie aan de academie voor lichamelijke opvoeding aan zijn eerste baan begon. Het was voor Jaap een terugkeer op het oude nest; hij had er ook de mulo gevolgd. ,,Je kunt mij echt een kind van de school noemen.´´

De Barnevelder probeerde zijn baan op het JFC te combineren met een studie pedagogiek, maar aangezien hij naast zijn werk ook nog fanatiek volleybalde, strandde hij halverwege. Heel erg vond Jaap dat nou ook weer niet, want lesgeven was zijn lust en zijn leven. ,,Omgaan met kinderen...prachtig gewoon. Ik herken mezelf in die jonge gassies, in dat puberale. Je huiswerk niet maken, overal onderuit proberen te komen, gemakzuchtig zijn, de leraar stangen. Weten dat je ongelijk hebt, maar toch je gelijk proberen te halen...´´

Jaap kon er meestal wel om lachen, maar als leerlingen de grenzen overschreden, maakten ze andere kant van meester Alfons mee. ,,Soms schold ik ze de huid vol. Daar schrokken ze enorm van, maar het kon, omdat ik een goede band met ze had.´´

Jaap probeerde bij zijn leerlingen altijd verder te kijken dan het gedrag zelf. ,,Als je gymlessen geeft, kun je de leerlingen van een afstandje observeren. je ziet de dingen gebeuren, je ziet hoe bepaald gedrag zich ontwikkelt. Ik probeerde altijd de lont uit het kruitvat te trekken voordat ie werd aangestoken.´´

ONVOORWAARDELIJKE STEUN Jaap was niet alleen streng en rechtvaardig. Als het erop aankwam, konden zijn leerlingen rekenen op zijn onvoorwaardelijke steun. ,,Dan kreeg ik op ouderavonden te horen: 'pak hem of haar maar aan, want naar u luisteren ze wel´. En dan dacht ik altijd: ´het is uw kind, de opvoeding hoort thuis plaats te vinden´. Sommige kinderen kregen thuis weinig aandacht en waren veelal op zichzelf aangewezen. Als zo´n leerling dan een keer uit de bocht vloog, ging ik naar de afdelingsleider en legde ik de thuissituatie uit. Gedrag staat zelden op zichzelf, komt altijd ergens vandaan. Daar probeerde ik met mijn beoordeling rekening mee te houden.´´

Als gymdocent zag Jaap het als zijn hoofdtaak om leerlingen beter te leren bewegen. ,,Maar ook het met elkaar omgaan vond ik belangrijk. Ik heb veel aandacht besteed aan zaken als groepsvorming, samenwerken en elkaar accepteren. Leerlingen kunnen hard zijn tegen elkaar. Je kunt al worden buitengesloten vanwege een scheefhangend oor. En als je per ongeluk niet zo goed bent in gym, dan kan het best voorkomen dat jij geen bal krijgt van andere leerlingen, omdat je ´m toch niet kunt vangen. Ik heb geprobeerd de ´sportievere´ leerlingen daar op een andere manier naar te laten kijken. ´Als ze niet zo goed kunnen vangen, moet jij je uiterste best doen om de bal zo goed te gooien dat je het hen makkelijker maakt´.´´

Gezien zijn indrukwekkende staat kon een formeel afscheid van het JFC niet uitblijven. Vrijdag 5 oktober is het zover. Eerst is er een receptie voor personeel en genodigden. Later op de avond is er ook nog ruimte voor oud-leerlingen om hun voormalige docent nog een keer de hand te drukken. ,,Ik heb zeventig oud-collega´s en nog een stel oud-leerlingen uitgenodigd. Ik verheug me erop om een aantal van die schatjes terug te zien. Het wordt vast een gezellige boel. En lekker, want mijn familie neemt de catering voor zijn rekening.´´

Na het definitieve afscheid komt er ook meer tijd voor zijn familie ver weg (op Ambon, Java, Surabaya en Bali ondermeer). ,,Tot nu moest ik daar altijd in de schoolvakanties heen, maar straks neem ik uitgebreid de tijd om iedereen te bezoeken.´´

Op dit moment geniet Jaap uitgebreid van zijn vrije tijd. Belangrijkste onderdelen van het activiteitenprogramma: herstellen, een uitstapje hier en daar en zo af en toe een theaterbezoek. ,,Ik geniet met volle teugen, maar ik hou de waarschuwing van mijn oud-collega´s in het achterhoofd: ´Voor je het weet heb je het nog drukker dan toen je lesgaf´.´´