• Roy, Debbie en hun dochtertje Zoë.

    Eigen foto

'Hier zijn de mensen er echt helemaal klaar mee'

BARNEVELD/LIVERPOOL Domineert in Nederland de brexit het nieuws, in Engeland kunnen ze het woord niet meer horen. Hoe het is om in een verdeeld land te moeten leven en werken, vertelt Roy Lether. Drieënhalf jaar geleden vertrok hij naar Liverpool.

Cees van Dijk

Net voordat we met Roy praten heeft de Engelse premier May opnieuw uitstel aangevraagd bij de Europese commissie. Zou het Verenigd Koninkrijk eerst op 29 maart de Europese Unie verlaten, nu staat het vertrek op 12 april in de agenda. Ook die deadline zal hoogstwaarschijnlijk niet worden gehaald. Dan maar weer wat later, vindt May, hoewel ook daarover niet alle Britse politici het eens zijn.

„Op het werk hebben we het al over het 'b-woord', want over de brexit willen we niet meer praten. Hier zijn de mensen er echt helemaal klaar mee. Bovendien schamen ze zich voor de chaos die de politici van het hele project hebben gemaakt. Beelden van het geschreeuw in het Lagerhuis, de Britse Tweede Kamer, zijn de hele wereld over gegaan. Ronduit gênant vinden de Britten dat", vertelt Roy Lether. Drieënhalf jaar geleden vertrok hij met zijn partner Debbie Lether naar Liverpool. Sindsdien is er flink wat veranderd, voor hem en voor het land.

Kort na zijn vertrek naar het noordwesten van Engeland, vertelde Roy in deze krant: „Na mijn studie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam ging ik in september 2014 als 'marketing communicatie coördinator' aan de slag bij Emerson in Scherpenzeel. Dit bedrijf is wereldwijd marktleider op het gebied van magneetafsluiters van het merk ASCO. Ook is het één van de toonaangevende fabrikanten van pneumatische componenten. Op kantoor wilden ze me graag houden. Dat bleek helaas lastig."

DORPS KARAKTER In Nederland zat een vaste betrekking er niet in, maar het bedrijf bood hem een baan aan in Skelmersdale, in de buurt van Liverpool. Lang hoefde het jonge stel er destijds niet over na te denken. Na een korte periode van oriënteren en voorbereiden vertrokken ze naar hun nieuwe woon- en werkomgeving. „Hier bevalt het ons prima", zegt Roy. „De mensen ontzettend vriendelijk. Ze groeten je op straat, maken graag een grapje en zijn beleefd. Hoewel het een grote stad is, met veel armoede in de buitenwijken, heerst er toch een wat dorps karakter."

Engelsen zijn levensgenieters, vindt Roy. „Kom je na het weekend op het werk dan is het helemaal niet vreemd om eerst een half uurtje over voetbal te praten. Op vrijdagmiddag en in het weekend zijn de pubs afgeladen. Engelsen zijn nu eenmaal een apart volk. Ze doen alles net even anders'', zegt Roy lachend. „Links rijden, een eigen munteenheid, afwijkende stopcontacten, een andere meetschaal en andere gewichten. Afspraak is bij ons afspraak. Hier in het noorden gaan ze daar gemakkelijker mee om. Onze directheid doet bij de Engelsen vaak de wenkbrauwen fronsen, maar wij moeten er weer op bedacht zijn om tussen de regels door te lezen. En als een Engelsman zegt: 'O, interesting', dan bedoelt hij eigenlijk dat hij het niks vindt."

KLAAR MET EUROPA Zelf betrapt Roy zich er weleens op dat hij in de soms verhitte discussie het al snel opneemt voor de Europese Unie (EU). „Mijn boodschap komt vaak niet echt over, want veel Britten zijn helemaal klaar met Europa." Nu een deel van de Britten alles op alles zet om de EU de rug toe te keren, is het wrang dat juist het centrum een aantal jaren geleden met flink wat Europese subsidie is opgeknapt toen Liverpool zich een jaar lang culturele hoofdstad van Europa mocht noemen. „Traditioneel heeft de Labourpartij in dit deel van Engeland veel aanhangers onder de arbeiders. Ik schat dat 85 procent van de kiezers op deze partij stemt. Van het aristocratische gedoe in Londen moeten ze niets hebben."

Elke dag merkt Roy dat de verdeeldheid groeit en dat de voor- en tegenstanders van de Brexit feller tegenover elkaar komen te staan. „Daar dragen de 'sociale media' zeker aan bij", zegt hij. Ook is volgens hem het vertrouwen in de politiek volledig verdwenen. „Tijdens het referendum, in 2016, waren de meningen al verdeeld, maar veel mensen wisten toen eigenlijk niet waar ze voor of tegen hadden gestemd. Ze waren wel verbaasd over de uitslag. Dat Groot-Brittannië de EU zou verlaten hadden ze nooit verwacht. Nu zie je aan de ene kant dat ze bang zijn voor een vertrek zonder overeenkomst, een 'no-deal brexit', aan de andere kant is er een groep die vreest dat ze binnen de EU moeten blijven." Voor de meeste collega's en vrienden van Roy is een 'no-deal' geen optie, maar belangrijker vinden ze dat er en knoop wordt doorgehakt. „Als we weten waar we aan toe zijn, kunnen we tenminste verder, hoor ik vaak."

VOETBALFAN Roy is geboren en getogen in Barneveld. Tot voor zijn vertrek naar Engeland voetbalde hij in een vriendenteam bij SDV Barneveld. Nog steeds is hij een voetballiefhebber in hart en nieren. Ook wat dat betreft zit hij in Engeland helemaal goed, want voetbal is altijd een dankbaar onderwerp van gesprek, heeft hij gemerkt. „In de pub, op het werk of tijdens een ontmoeting met vrienden, gaat het gesprek vaak over voetbal."

Debbie, dochter van Albert van der Horst, de kaasboer, woonde tot haar zeventiende in Voorthuizen en werkte na haar studie een jaar bij zorgdetacheringsbureau Care4Care. Al snel nadat zij met Roy haar intrek in het Liverpoolse appartement had genomen, slaagde zij erin een vast contract te krijgen bij de afdeling klantenservice van de Ferratum Group. Later ging ze aan de slag in een vergelijkbare functie bij Bosch Service Solutions, waar ze nu werkt voor Lufthansa Airlines en volop contact heeft met Nederlandse klanten.

Aanvankelijk wilde zij in Engeland haar werk in de zorg voortzetten, maar dat bleek niet zo eenvoudig. Roy: „Hier krijgt iedereen in principe gratis zorg, betaald door de overheid. De kwaliteit van de gezondheidszorg staat, behalve in private klinieken, al jaren onder druk. Personeelsgebrek zorgt voor lange wachtlijsten, maar geld om dat op te lossen is er niet. Dat speelt de brexiteers in de kaart, want zij vinden dat het geld niet langer naar de EU moet gaan, maar juist naar de zorg. Als het tot een harde brexit komt, zal zeker de gezondheidszorg daar zwaar onder te lijden hebben. Volgens de verwachting zal er schaarste aan medicijnen en verbandmiddelen optreden. Het personeelstekort zal zeker groter worden."

VERHUIZEN Hoewel Roy en Debbie geen moment spijt hebben van hun vertrek naar Liverpool, zijn ze nu bezig voorbereidingen te treffen voor een terugkeer naar hun geboortestreek. „Nee, dat heeft niets te maken met de brexit, maar wel met onze persoonlijke omstandigheden. Die zijn ingrijpend veranderd. Zo is bijna twee jaar geleden onze dochter Zoë geboren. We willen dat zij straks naar een Nederlandse school gaat. In Engeland krijgen de kinderen al jong stapels huiswerk mee, terwijl wij willen dat onze dochter de tijd en ruimte krijgt om kind te zijn. Ook vinden we het fijn als we straks dichter bij onze familie wonen en vaker bij elkaar op bezoek kunnen komen. Ik kan bij hetzelfde bedrijf blijven werken. En weer bij mijn oude club gaan voetballen."

Even was er wat discussie tussen Roy en Debbie over hun nieuwe woonplaats. „Hier zijn we gewend dat alle winkels en uitgaansgelegenheden op loopafstand zijn, en je er bijna altijd terecht kunt. In de stad is altijd wel wat te doen. Daarom hebben we overwogen om ook in Nederland in een stad te gaan wonen. Uiteindelijk hebben we toch besloten naar Barneveld te gaan. Voorlopig huren we het huis waar de opa van Debbie heeft gewoond. Zodra we verhuisd zijn, gaan we op zoek naar permanente huisvesting."

Dat verhuizen zal nog even spannend worden als de Britten straks de EU verlaten zonder overeenkomst. „We gaan zelf met een busje vol spullen naar Nederland. Als er een 'no-deal' uitkomt, zullen we in Dover ongetwijfeld lang in de file komen te staan. Alles moet dan in- en uitgeklaard worden. Dat gaat vast een hoop gedoe geven. Maar dat zien we dan wel. Eerst maar eens afwachten wat er de komende dagen gaat gebeuren."

Afscheid Britten nadert

Eind vorige week heeft de Britse premier May opnieuw meer tijd gevraagd om in eigen land tot een akkoord over de brexit te komen. In een brief aan voorzitter Tusk van de Europese Raad noemt ze als nieuwe datum 30 juni. In dat geval moet het Verenigd Koninkrijk (VK) waarschijnlijk deelnemen aan de Europese verkiezingen van eind mei. In een reactie liet Tusk weten te denken aan een flexibel uitstel ('flextention') van maximaal twaalf maanden. Zodra het parlement in Londen met het brexit-akkoord heeft ingestemd, kan het VK uit de EU stappen en hoeft het uitstel niet een jaar te duren. Verschillende EU-leiders, onder wie premier Rutte, zetten vraagtekens bij deze optie.

Volgens het oorspronkelijke tijdschema had het VK op 29 maart moeten vertrekken. Omdat het Lagerhuis geen overeenstemming heeft bereikt over de brexit-deal, heeft de Britse regering twee weken extra tijd gekregen om alsnog een meerderheid achter het akkoord te krijgen. Pas eind vorige week hebben May en oppositieleider Corbyn voor het eerst met elkaar gesproken over een compromis dat op steun kan rekenen in het Lagerhuis. Mocht er in Londen snel een akkoord worden bereikt, schrijft May, dan kan het VK zich nog voor eind mei uit de EU terugtrekken en is deelname aan de Europese verkiezingen niet meer nodig. Voorwaarde voor het plan van Tusk is dat alle EU-lidstaten er, later deze week, mee instemmen. Zo niet, dan verlaat het VK hoe dan vrijdag de EU en staan Roy en Debbie met hun busje straks in een lange file.

Lees ook: Levensgenieters in Liverpool (interview 2016)