• Heliflight.nl

Molens stilgezet wegens constructiefout

KOOTWIJKERBROEK/GARDEREN De Puurveense Molen in Kootwijkerbroek en molen De Hoop in Garderen staan ,,tot nader orde'' stil. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) kunnen de wieken van deze en 46 andere molens in Nederland mogelijk losraken. Het herstellen van de constructiefout kan per molen 50.000 tot 75.000 euro kosten, als blijkt dat de gehele roede vervangen moet worden.

Wouter van Dijk

Volgens vereniging De Hollandsche Molen heeft dit te maken met zogenaamde deelbare molenroeden. Van de ongeveer 1200 molens in Nederland zijn er 48 molens met deze vrij nieuwe constructie, waar sinds 2011 mee wordt gewerkt. Het blijkt, na problemen met molens in Schiedam en Haastrecht, dat er een risico bestaat dat de bouten breken. Theoretisch gezien kunnen de wieken daardoor losschieten. De constructiefout kwam vijf weken geleden aan het licht, meldt molenspecialist Gerard Troost van het RCE. ,,Er waren toen inmiddels twee molens die te maken hadden met een gebroken bout, dus de link was snel gelegd. Vervolgens heb ik er diverse berekeningen op losgelaten en is er second opinion uitgevoerd, met als conclusie dat met deze techniek door de constante beweging van de roeden inderdaad het risico bestaat van vermoeiing van de bouten. We hebben daarop direct bij alle eigenaren van de molens met deze constructie aan de bel getrokken. Voorzichtigheid is geboden.''

RICHTLIJNEN Daaronder dus ook twee molens in de gemeente Barneveld. Molenmaker Gijs Jan Berkhof uit Zwartebroek bouwde de afgelopen periode samen met constructiebedrijf Van Ee uit Barneveld de roeden van de molens in Kootwijkerbroek en Garderen. ,,Waarbij we ons strikt hebben gehouden aan de richtlijnen van de rijksdienst, die sinds 2011 juist deelbare molens sterk adviseert.'' Daarvóór werden roeden in lengte der jaren uit één stuk gemaakt, eerst van hout en sinds eind 19e eeuw van staal.

De reden voor de nieuwe techniek is niet alleen dat deelbare roeden goedkoper te realiseren zijn, maar ook langer mee zouden moeten gaan. Simpel gezegd komt het erop neer dat je deelbare roeden als bescherming tegen roest kunt verzinken (onderdompelen in een zinkbad) omdat ze korter zijn. Een verzinkbak is maximaal 17 meter lang, maar een molenwiek uit één stuk is gauw 25 tot 30 meter lang. ,,Bestaat de wiek uit twee delen, dan kun je die delen verzinken en gaat het materiaal veel langer mee.''

VOORZORG Nu blijkt dus dat de boutconstructie die de twee delen bij elkaar moet houden, in twee molens niet stevig genoeg was. Één bout brak. Berkhof: ,,Waarmee de wiek niet direct naar beneden komt hoor, want gemiddeld bevat een molen met deelbare roeden 16 tot 20 bouten. Zodra er één zou breken, is dat in de molen goed te horen en kun je de boel direct stilzetten. Daar komt bij dat het voorval zich tot nu toe alleen heeft voorgedaan bij molens met wieken van meer dan 27 meter. De twee molens in Barneveld hebben kortere wieken.''

Toch blijft er een bepaald risico. Reden om nu uit voorzorg alle molens met deze constructie niet meer te laten draaien.

Berkhof: ,,De experts buigen zich nu over deze situatie en hebben inmiddels ook de TU Delft ingeschakeld, tot die tijd wachten we af. Als de roeden van deze molens compleet vervangen moeten worden, kost dat per molen gauw 50.000 tot 75.000 euro. Een alternatief is misschien een reparatie, waarbij we een nieuw tussenstuk tussen beide roededelen bevestigen. Dat zou veilig genoeg kunnen zijn en kost ongeveer de helft.''

Wat betreft die kosten, daar is Berkhof helder over: ,,Molenmakers en eigenaren van de molens kunnen hiervoor niet aansprakelijk worden gesteld, want wij moesten ons immers bij de bouw houden aan de richtlijnen van de rijksdienst.''

Molen De Hoop is eigendom van de gemeente Barneveld, de Puurveense Molen is in handen van Stichting De Puurveense Molen. Die laatste partij liet de molen zaterdag - toen het advies al gegeven was - nog draaien. Ab Jansen van de stichting: ,,Wij zagen het advies als niet-bindend, er lag niet echt een verbod. En we zagen er geen groot risico in, omdat we zelf heel goed weten welke kracht onze wieken aankan. Inmiddels hebben we, na ontstane commotie afgelopen zaterdag, nu besloten de molen tot nader orde stil te zetten.''

In het weekend van 13 en 14 mei is het Nationale Molendag. Of de molens in Garderen en Kootwijkerbroek dan kunnen draaien is nog de vraag. Jansen: ,,We hopen natuurlijk van wel, want dát zijn voor de vrijwilligers van de molens de mooie momenten.''

De productie van nieuwe deelbare roeden ligt nu stil, zegt Troost. ,,En we denken er nu over na om deze techniek ook te schrappen uit de richtlijn.''