• Erik van't Land
  • Erik van't Land

Oud-Barnevelder maakt nieuw beeld Jan van Schaffelaar

BARNEVELD Voor oud-Barnevelder Jan-Carel Koster is het een grote eer dat hij een nieuw beeld mag maken van de Barneveldse held Jan van Schaffelaar. Binnen een half jaar moet dit beeld verrijzen tussen de bankjes voor het gemeentehuis. Maar wie is de kunstenaar achter dit nieuwe project?

Maranke Pater

Koster krijgt veel reacties van Barneveldse familieleden als hij over zijn nieuwste project begint. ,,Mijn opa was een echte Barnevelder en een ambachtsman. Hij was schrijnwerker. Van hem leerde ik de techniek. Voor hem zou een beeld van Jan van Schaffelaar een prestigieus project zijn. Voor mij is het misschien een project dat ik relatief gezien 'snel' af kan hebben, maar wat wel van emotionele waarde is. Wie is er nu niet met Jan van Schaffelaar opgegroeid in Barneveld?"

KOREA OF SPANJE De beelden van Koster, die als kind al met beeldhouwen begon, gaan de hele wereld over. Of het nou Warschau, Stockholm, Korea of Spanje is. In Nederland staan al veel bekende kunstwerken, zoals het beeld naar aanleiding van het 600-jarige bestaan van Nijkerk en het oorlogsmonument in Vriezenveen. Niet alleen zijn beelden in steen zijn bekend: hij maakte ook verschillende houten beelden. ,,Op dit moment ben ik bezig met een uniek project voor het bedrijf Zwaartafelen, waarbij ik zware bureausculpturen uit hout maak. De tafels zijn al een kunstwerk op zich."

Momenteel is de Nijkerkerveender bezig om zijn eigen collectie beelden uit te bouwen zodat hij een nieuwe expositie kan realiseren. Zijn huidige project is een beeld dat hij maakt naar aanleiding van een bezoek aan Auschwitz. ,,'The fragile memory of hope' beeldt het lijden uit van de gevangenen in het concentratiekamp. In een temperatuur die ver onder het vriespunt lag, liepen ze op blote voeten in vodden rond. Het fragiele van mensen die geen hoop meer hadden vind ik indrukwekkend."

METERSHOOG EDELSTEEN Zijn doel voor de komende jaren is om door te gaan met het bewerken van edelsteen. Hij is één van de weinige kunstenaars die toegang heeft tot metershoge blokken edelsteen. ,,Ik vind het een uniek materiaal. De stenen zijn 3,2 miljard jaar oud, de aarde is ietsje ouder. Edelsteen is ook een van de hardste materialen in de wereld. Je moet als beeldhouwer een bepaald soort techniek gebruiken om het te kunnen bewerken. Per dag verslijt je een beitel en de vonken vliegen ervan af als je aan het werk bent. Diamanten gereedschap kan soms zelfs te zacht zijn om de steen mee te bewerken."

DIABAS Zijn beelden worden gemaakt van diverse steensoorten die moeilijk te bewerken zijn. Voor het beeld van Jan van Schaffelaar gebruikt Koster de Diabas, een vorstbestendige steen. ,,De steen is grijs, maar als je hem gaat bewerken gaat hij donkergroen, bijna zwart glimmen. Ideaal om mee te spelen als je een harnas wilt fabriceren." De steen wordt slechts 1.70 meter hoog.. De eerste weken na de aankomst van de steen zal Koster 'een' proberen te worden met de steen. ,,Ik moet de eerste tijd altijd zo´n steen van verschillende hoeken kunnen bekijken en er aan wennen voordat ik hem ga bewerken. Als vanzelf ontstaat er dan vanuit mijn eigen fantasie een vorm."

OUD-NEDERLANDS Voor het beeld van Jan van Schaffelaar doet de beeldhouwer wel historisch onderzoek om de details van zijn uitrusting zo natuurgetrouw mogelijk te laten lijken. ,,Het wordt een ridder in ruste. Samen met de stedenbouwkundige van de gemeente Barneveld heb ik het beeld uitgedacht." Niemand weet hoe Jan van Schaffelaar er uit heeft gezien. In 1582, honderd jaar nadat hij van de toren in Barneveld sprong om zijn kameraden te redden werd er pas een schilderij gemaakt. Toch doet Koster er alles aan om zoveel mogelijk achtergrondinformatie over de ridder te krijgen. ,,Ik lees veel boeken over Jan van Schaffelaar, zelfs boeken die in het Oud-Nederlands zijn geschreven. In Museum Nairac hangt een replica van zijn harnas dat als leidraad zal dienen voor zijn uitrusting. Maar wie weet had hij wel drie verschillende harnassen in zijn kamer hangen. Niemand zal een natuurgetrouw beeld van hem kunnen maken. Ik zal ook het huidige beeld van Jan van Schaffelaar bestuderen."

Koster denkt altijd in vier dimensies bij het maken van een beeld. ,,Het vierde is het verhaal achter het beeld. Een kunstwerk is pas echt een kunstwerk als het met een verhaal gemaakt is." Het verhaal van Jan van Schaffelaar zal door de komst van het beeld ook bekender worden in het land. In Barneveld lopen in de zomer duizenden toeristen die straks zichzelf kunnen portretteren naast het beeld. ,,Voor dit beeld hoefde ik geen verhaal te verzinnen, omdat Jan van Schaffelaar al een eigen verhaal heeft, maar het beeld draagt, doordat het veel bekijks zal hebben, wel het verhaal van Jan van Schaffelaar verder uit."